تغذیه در اعتیاد
اثرات منفی اعتیاد بر روی تغذیه
اسفند ۱۴, ۱۳۹۶
اعتیاد
اعتیاد به عنوان یک فرآیند – بخش اول
اسفند ۲۳, ۱۳۹۶
نمایش همه

نقش تغذیه در درمان اعتیاد

تغذیه در درمان اعتیاد

تغذیه در درمان اعتیاد

مقدمه

افرادی که به انواع و اقسام مواد مخدر و مشروبات الکلی اعتیاد دارند، به دلیل تاثیرات بسیار زیان‌بار این ترکیبات و نیز عدم توجه به تغذیه خود، دچار کمبودها و مشکلات متعددی می‌شوند، این مشکلات و ناراحتی‌ها تا زمانی که مواد اعتیاد آور به بدن فرد می‌رسد، پنهان ماده و یا به عبارتی فرصت بروز کردن پیدا نمی‌کنند.کافیست که تنها برای چندین روز، ترکیبات اعتیاد آور به بدن فرد نرسد؛ همین مسئله باعث پدید آمدن شرایطی می‌شود که تمام معتادان در حال ترک با آن دست به گریبان هستند. در شرایط کنونی و با توجه به گسترش چشمگیر مؤسسات و کلینیک‌های ترک اعتیاد، بحث معتادان در حال ترک نیز از اقبال زیادی برخوردار شده است. اما متأسفانه، مسئله‌ای در این میان به هیچ وجه مورد توجه قرار نمی‌گیرد، همین کمبودها و نارسائی‌های تغذیه‌ای است که بدون اغراق می‌توان گفت، یکی از اصلی‌ترین دلایل بازگشت معتادان به سمت استفاده به مواد مخدر است.

لذا برای بیماران در حال ترک، علاوه بر خدمات مشاوره‌ای ، به طراحی و تنظیم برنامه‌های خاص غذایی نیاز است که ضمن تقویت سیستم ایمنی و قوای جسمانی فرد، درمان کمبودهای تغذیه‌ای متعدد وی را نیز در سرلوحه کار خویش قرار داده و به‌ گونه‌ای عمل می‌کند تا درصد و احتمال بازگشت فرد بیمار به سمت مواد مخدر به کمترین حد ممکن برسد.

نقش تغذیه در درمان اعتیاد

تغذیه علمی است که در ارتباط با تغییر و تبدیل غذا در بدن و شرکت مواد مغذی در بافت‌ها بعد از هضم و جذب و تولید انرژی بحث می‌کند. ترک اعتیاد شامل تغییر عادات و رفتارهای منفی به عادات مثبت است. تغذیه مناسب، از عوامل مهم و یکی از دلایل اصلی در موفقیت این تغییر می‌باشد. بیشتر کسانی که به مواد وابسته هستند، رژیم غذایی‌شان نامناسب است. افراد مصرف‌کننده به سبب بی‌توجهی به برنامه غذایی خود، دچار اختلالات گوارشی متعددی مثل: اسهال، یبوست، اشکال در هضم غذا و کاهش اشتها می‌شوند. بنابراین کسانی که وابسته به مواد باشند رژیم غذایی آن‌ها اغلب عکس چیزی است که توصیه می‌شود یعنی اغلب چیزهایی را که باید کم خورده شود بیشتر می‌خورند و بر عکس هر آنچه که باید بیشتر خورده شود کمتر استفاده می‌شود. به طورکلی افراد مصرف‌کننده به مواد مخدر دچار سوء‌تغذیه هستند و با توجه به این امر، برای کمک به ترک اعتیاد درک نقش تغذیه اهمیت فراوانی دارد.

علائم ترک مواد و کارهایی که می‌تواند مفید باش

ترک مواد سبب ایجاد حس عصبانیت می‌شود و کافئین فقط علائم ترک را بدتر می‌کند. به هنگام خستگی، تمایل به کشیدن سیگار و خوردن غذا افزایش می‌یابد، بنابراین وقتی احساس خستگی می‌کنید، حتما بخوابید. اگر تصمیم گرفته‌اید کشیدن مواد را کنار بگذارید، توصیه‌های زیر به شما در این راه کمک می‌کند:

خشکی دهان، دردناکی گلو، لثه‌ها یا زبان

نوشیدن گه‌گاه و تدریجی آب یخ، آب‌میوه یا جویدن آدامس

سردرد

گرفتن دوش آب گرم

مشکلات خوابیدن

پرهیز از نوشیدن مایعات کافئین‌دار از ساعت ۶ عصر به بعد

بی‌نظمی در دفع

افزودن فیبر موجود در میوه و سبزیجات خام و نان و غلات کامل به رژیم غذایی، نوشدن روزانه ۶ تا ۸ لیوان آب

خستگی

خواب کوتاه بیم روز

گرسنگی

نوشیدن آب یا نوشیدنی‌های کم کالری و خوردن میان وعده‌های سبک

تحریک پذیری

پیاده‌روی، فرو رفتن در وان آب‌گرم و انجام روش‌های آرام سازی

افزایش وزن و ترک اعتیاد

افزایش وزن به دنبال اقدام به ترک به چندین علت رخ می‌دهد که عبارت هستند از:

اعتیاد می‌تواند بر روی ساخت‌وساز بدن اثر بگذارد. با ترک مواد افزایش وزن مختصری در اثر از بین رفتن این عامل در بعضی از افراد رخ می‎‌دهد.

خوردن میان‌وعده بین وعده‌های غذایی اصلی یا افزایش اندازه سهم کلی غذا به راحتی منجر به مصرف چند صد کالری اضافی انرژی در روز می‌شود. خوردن فقط ۱۰۰ کالری اضافی در روز باعث افزایش نیم کیلوگرم چربی در طی فقط یک ماه و ۵ کیلوگرم در یک سال و ۵۲ کیلوگرم در طی ده سال می‌شود!

منابع غذایی حاوی ویتامین‌های گروه B (مانند انواع نان و غلات، لبنیات، گوشت و حبوبات) به آرامش اعصاب یاری می‌رسانند. بنابراین چگونگی مقابله با گرسنگی‌های طی دوران ترک مواد بسیار اهمیت دارد. به‌طور مثال، می‌توانید فعالیت‌های دیگری را جایگزین کشیدن مواد نمایید، به عنوان میان وعده از میوه یا آدامس بدون شکر برای ارضاء تمایل به خوردن شیرینی استفاده نمایید، کارهای دستی انجام  دهید، سعی کنید از نوشیدن مایعات کافئین‌دار مانند سودا، قهوه، چای و شکلات خودداری کنید.

ترک مواد سبب ایجاد عصبانیت می‌شود و کافئین فقط علائم ترک را بدتر می‌کند. به هنگام خستگی، تمایل به کشیدن مواد و خوردن غذا افزایش می‌یابد، بنابراین وقتی احساس خستگی می‌کنید، حتماً بخوابید. به‌منظور کاهش تنش، از روش‌های آرام سازی مانند مراقبه، پیاده‌روی و کشیدن نفس‌های عمیق استفاده نمایید. کارهایی که شما را به کشیدن مواد و یا غذا خوردن در زمانی که گرسنه نیستید (مثلاً تماشای تلویزیون) وا می‌دارد، محدود نمایید. نسبت به بروز مختصری افزایش وزن، خونسرد باشید و بدانید که ترک سیگار بهترین کاری است که می‌توانید برای بدنتان انجام دهید.

عادات غذایی خود را اصلاح کنید

مقادیر فراوانی غلات، سبزیجات و انواع میوه‌های تازه بخورید.

غذاهای کم چرب و بدون چربی و نوشیدنی‌های کم کالری بخورید.

برای دریافت مواد مغذی مورد نیاز بدن بدون انرژی و چربی اضافی، از لبنیات کم‌چربی، گوشت لخم، ماهی و حبوبات استفاده کنید.

تا می‌توانید غذاهای پرجچربی، پرشکر و فقیر از مواد مغذی را محدود کنید.

چون اعتیاد نیاز بدن به ویتامین C را بالا می‌برد، از مابع غذایی حاوی ویتامین C (مانند مرکبات، انواع کلم، فلفل دلمه‌ای، توت‌فرنگی و سایر انواع توت، طالبی، سیب‌زمینی، و سبزیجات برگ سبز) به مقدار کافی مصرف کنید.

منابع غذایی حاوی ویتامین‌های گروه B (مانند انواع نان و غلات، لبنیات، گوشت و حبوبات) به آرامش اعصاب یاری می‌رسانند.

فعالیت جسمانی می‌تواند به شما کمک کند

فعالیت جسمانی علاوه بر کمک به کنترل وزن هنگام ترک، باعث افزایش انرژی شما، بهبود اعتماد به نفس ، سلامت عمومی ، کاهش استرس و افسردگی ناشی از فقدان نیکوتین در بدن‌تان می‌گردد. روزانه حداقل نیم ساعت فعالیت جسمی داشته باشید. مجبور نیستید تمامی فعالیت جسمی را یک‌‌جا انجام دهید، ۱۰ دقیقه این‌جا، ۲۰ دقیقه جای دیگر تا کم‌کم به نیم ساعت در روز برسید.

علائم ترک مواد

تغذیه چه نقشی در ترک اعتیاد بازی می‌کند؟

وقتی فرد مصرف‌کننده تصمیم به ترک می‌گیرد، او بایستی مراحل متعدد و طولانی را برای این منظور طی کند. در اکثر موارد اولین مرحله ترک اعتیاد، سم زدایی نام دارد که طی آن در حالی که فرد تحت مراقبت پزشکی قرار دارد بایستی مواد مخدر از تمام اندام‌ها و دستگاه‌های داخلی خارج شوند. در طی این مرحله متخصصان به طور فعال و پیوسته وضعیت عمومی سلامت فرد و تغذیه او را تحت کنترل و نظارت داشته و به بدن کمک می‌کنند تا قوی‌تر شده و قادر باشد بهتر مراحل ترک را طی کند.

مرحله بعدی ترک اعتیاد نوسازی یا توانبخشی می‌باشد. در این مرحله فرد تحت انواع مختلفی از درمان‌ها قرار می‌گیرد، با این هدف که به فرد در مورد این ‌که چگونه اعتیادش پیشرفت کرده است و این که چطور می‌تواند مراحل ترک را مدیریت کند و دیگر موارد روانی که ممکن است در آینده با آن‌ها مواجه شود، آموزش‌های کافی داده می‌شود. بسیاری از مراکز ترک اعتیاد به اهمیت تغذیه در فرآیند ترک اعتیاد پی برده و مشاوره‌های تغذیه‌ای متنوعی را در طول درمان روانپزشکی فرد بیمار، به او ارائه می‌کنند.

به علاوه به فرد بیمار در مورد اهمیت آبرسانی مداوم و خوردن وعده‌های غذایی به‌طور منظم و این ‌که این عادت‌ها می‌تواند بدن را قوی‌تر کرده و به فرد کمک کند که بر کشش و تمایل نسبت مواد مخدر غلبه کند، آموزش داده می‌شود. آخرین مرحله ترک اعتیاد، برگشت فرد به زندگی عادی می‌باشد، جایی که شخص باید مهارت‌هایی که در طول فرآیند درمان آموخته است را برای یک زندگی عاری از مواد مخدر و سالم، به‌کار ببرد. در این مرحله فرد بایستی عادت‌های غذایی سالم را که در حین درمان آموخته است را تمرین کند و باید کاری کند تا بدن را سالم و دور از بیماری‌ها نگه دارد.

تهیه میان‌وعده‌های جالب و خوشایند برای افراد در ترک اعتیاد

تغذیه خوب و مناسب، نقش مهمی در بهبود و ساخت بدن در مراحل ترک اعتیاد ایفا می‌کند. غذا، مواد مغذی لازم را برای رفع نیازها فراهم می‌کند. خوردن ۳ وعده غذایی اصلی در روز کافی نیست. خوردن میان وعده‌ها، کمک زیادی به فرد در مراحل ترک اعتیاد می‌کند، نیازهای تغذیه‌ای او را تأمین کرده و اختلالات رفتاری را کاهش می‌دهند. میان وعده باید در بین وعده‌های اصلی غذایی و قبل از خواب خورده شود. خوردن میان وعده اهمیت زیادی دارد، چرا که علاوه بر تأمین مواد مغذی، باعث به وجود آمدن طراوت و شادابی در فرد می‌شود.

در میان وعده‌ها

بیشتر این مواد غذایی را بخورید:

میوه تازه

میوه کمپوت شده با آب خودش

سبزیجات خام

ذرت بو داده (ترجیحاً فقط با هوا)

چوب شور (توک)

پنیر و بیسکوئیت کراکر (خشک)

فرنی‌های کم‌چرب

پنیر محلی و میوه

ماست کم‌چربی

کشمش و سایر میوه‌های خشک شده

آب میوه صددرصد طبیعی

ماست فریزر شده کم‌چرب

این مواد غذایی را کم‌تر بخورید:

میوه‌های کمپوت شده در شیره زیاد

چیپس سیب‌زمینی

چیپس ذرت

بستنی

کلوچه و شیرینی

آب‌نبات

نوشیدنی‌های گازدار و دارای جوش شیرین

کیک و پیراشکی

آب میوه‌های مصنوعی (ساندیس) و مشروبات

نان‌های شیرینی میوه‌دار – کماج و کلوچه

نقش توانبخشی تغذیه‌ای در ترک اعتیاد

تغذیه مناسب، استراحت کافی، آرامش و ورزش، عوامل اصلی موفقیت در ترک اعتیاد هستند. از آنجا که افراد معتاد به مواد مخدر بیماری تلقی می‌شوند و دچار سوء‌تغذیه هستند تهیه یک رژیم غذایی مناسب برای کمک به ترک اعتیاد اهمیت فراوانی دارد. مواد مخدر عمل جذب و هضم مواد مغذی و دفع سموم را مختل می‌کند و سبب بروز بیماری‌ها و مشکلات متعددی در بدن می‌شود. یک برنامه غذایی مناسب حاوی پروتئین، مواد غذایی با ارزش زیستی بالا و غنی از کربوهیدرات مرغوب در ترک اعتیاد تأثیر بیشتری دارند.

اصلاح تغذیه‌ای بیمار، عامل زیربنایی در توانبخشی جسمانی، روانی و سلامت مغزی فرد معتاد است لذا مصرف ویتامین‌ها و مواد معدنی همراه با برنامه غذایی در درمان عوارض تغذیه‌ای که ناشی از مصرف مواد مخدر است، مؤثر خواهد بود. مراجعه به متخصص تغذیه حداقل یک بار در زندگی برای همه افراد ضروری است، چرا که فرد آگاه می‌شود که با توجه به فیزیک بدن خود چه آدابی را برای خوردن رعایت کند. این امر موقعی که فرد یک مشکلی هم دارد ضروری‌تر به نظر می‌رسد.

مشاور تغذیه‌ای در تمامی مقاطع زندگی همچنین بسته به شرایطی که فرد در آن قرار دارد بسیار مهم است لذا توجه به برنامه غذایی افراد معتاد و یافتن جانشینی برای مواد مخدر، ایجاد اشتها و استفاده از میان وعده غذایی متعادل برای بهبود یافتن ضروری است. وعده غذایی نامنظم و نداشتن میان وعده غذایی سبب ایجاد تغییرات قند خون و به دنبال آن افزایش نیاز فرد معتاد به مواد مخدر می‌شود و خطر اعتیاد مجدد را افزایش می‌دهد. پس از ترخیص فرد از مراکز توانبخشی برای بهبود اختلالات تغذیه‌ای باید تغییرات وزن فرد کنترل و پیگیری شود و حداقل هفته‌ای یک بار جلسه مشاوره با مشاور تغذیه‌ای برای پیگیری وزن و همچنین میزان پیشرفت در درمان اختلال تغذیه‌ای به دنبال پیروی از الگوی صحیح غذایی صورت گیرد. اگر به فرد معتاد به چشم یک بیمار نگاه کنیم، که واقعیت هم همین است، خواهیم فهمید او نیز باید از یک رژیم غذای مناسب استفاده کند تا هر چه زودتر بتواند با بیماری خود مبارزه کند و آن را شکست دهد.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *