تفاوت جنسیتی در اعتیاد و درمان آن

فهرست مطالب

Toggle

اعتیاد به مواد مخدر پدیده‌ای پیچیده است که تحت تأثیر عوامل جنسیتی به شکل متفاوتی در زنان و مردان بروز می‌کند. تفاوت‌های بیولوژیکی، روانی و اجتماعی، از جمله هورمون‌ها، فشارهای فرهنگی و دسترسی به منابع درمانی، می‌توانند بر الگوهای مصرف، شدت اعتیاد و پاسخ به درمان تأثیر بگذارند. کلینیک ترک اعتیاد آکسون، به‌عنوان یکی از مراکز پیشرو در ایران، با در نظر گرفتن این تفاوت‌ها، برنامه‌های درمانی شخصی‌سازی‌شده‌ای را برای زنان و مردان ارائه می‌دهد تا اثربخشی درمان را افزایش دهد. در این مقاله، به بررسی تفاوت‌های جنسیتی در علل اعتیاد، علائم و روش‌های درمانی مؤثر می‌پردازیم تا نگاهی جامع به این موضوع ارائه شود.

تفاوت‌های قابل توجهی در اعتیاد زنان و مردان وجود دارد. مردان بیشتر از زنان مواد اعتیادآور مصرف می‌کنند و درصد اوردوز آنها در مراجعه به اورژانس نیز بیشتر است اما در زنان نرخ اعتیاد به داروهای آرام بخش و خواب آور بالاست، آمار اعتیاد مردان در تمامی گروهای سنی بیشتر از زنان است البته این به آن معنا نیست که زنان در معرض اعتیاد قرار نمی‌گیرند بلکه حتی مقاومت کمتری در برابر وسوسه مصرف و احتمال لغزش بیشتری نسبت به مردان دارند.

شناخت تفاوت‌های اعتیاد در زنان و مردان می‌تواند به ما در پیدا کردن بهترین راه درمان اعتیاد و پیشگیری از اعتیاد کمک کند.

اهمیت توجه به تفاوت های جنسیتی در اعتیاد

درمان اعتیاد به مواد اعتیادآور در زنان و مردان متفاوت است، به عنوان مثال زنان با موانع جنسیتی و حضور در جامعه روبه‌رو هستند اما مردان در برابر کمک گرفتن از دیگران مقاومت نشان می‌دهند.
اگر بیماری برای درمان اعتیادش با مشکلاتی که ریشه در تفاوت‌ جنسیتی دارد رو به رو باشد، متخصص درمان اعتیاد باید با شناخت و آگاهی از این عواملی مانند: نوع تربیت، محیط، دیدگاه اجتماعی و بیولوژی برای بهبودی برنامه ریزی کند.

تاثیر بیولوژیک در اعتیاد

تحقیقات و بررسی‌های که در زمینه اعتیاد انجام شده حاکی از آن است که زنان مصرف کننده مشکلات بیشتری نسبت به مردان دارند. به عنوان مثال دفعات مصرف مواد در زنان بیشتر از مردان است و هنگامی که به مصرف روی ‌می‌آورند بیشتر از مردان، مواد خطرناک‌تر را انتخاب می‌کنند.این تحقیقات نشان می‌دهد که زنان از نظر ژنتیکی بیشتر در خطر ابتلا به اعتیادهای شدید و مواد خطرناک هستند که در این باره بیولوژی زنان نقش مهمی ایفا می‌کند.
از طرفی جثه زنان کوچکتر از مردان است، استخوان بندی سبکتر و عضلات کوچکتری نسبت به مردان دارند و غالبا کوتاه‌تر از مردان هستند به همین علت بافت کمتری در بدن دارند.

افرادی که جثه کوچک‌تری دارند اگر به مصرف مواد اعتیادآور روی بیاورند و دوز مصرفشان نیز بالا باشد آسیب بیشتری به بافت و اندام‌هایشان وارد می‌شود. عوارض این مواد شیمیایی در دوزهای بالا بیشتر است و مواد شیمیایی، مغز را چنان دچار تغییر می‌کند که بیمار درگیر رفتارهای وسواسی-جبری می‌شود اگر دوز مصرف را کاهش ندهند آسیب‌ها بیشتر می‌شود.

مواد اعتیادآور با توجه به جنسیت تهیه نمی‌شود حتی داروها نیز بدون توجه به تفاوت‌هایی جنستی تجویز می‌شود، بنابراین با هر بار مصرف سم بیشتری واردی بدن زنان شده و آسیب بیشتری به جسم آنان وارد می‌شود.

اعتیاد در زنان

دوز یکسان مصرف در زنان و مردان

شیمی بدن زنان آن‌ها را مستعد اعتیاد می‌کند، با توجه به نتایج پژوهش‌های که روی حیوانات آزمایشگاه انجام‌شده مشخص‌شده که موش‌های ماده بیشتر از موش‌های نر از خواص پاداش دهی مواد آگاهی دارند که عامل اصلی این درک و آگاهی وجود هورمون‌های استروژن در زنان است.

طبق نتیجه بدست آمده از این تحقیقات استروژن گیرنده‌های مواد داخل مغز را بیدار می‌کند و گیرنده‌های فعال سیگنال‌های سریع و عمیق لذت را ارسال می‌کنند.

سیستم مغز به صورتی است که پیام‌های لذت‌بخش قوی را تشخیص می‌دهد و منتظر دریافت آنها می‌ماند، بنابراین اگر بپذیریم که استروژن باعث می‌شود تا زنان سطح بالاتری از لذت را درک کنند و از آنجایی که مغز زنان سیگنال‌های بیشتری را دریافت می‌کند، همین عامل باعث می‌شود زنان در برابر اعتیاد آسیب‌پذیر باشند و بیشتر برای مصرف مواد وسوسه شوند.

تاثیر فرهنگ در تفاوت جنسیتی

دوست ناباب توجیه بسیاری از معتادان برای شروع مصرف است، البته در واقعیت نیز بودن در جمع دوستانی که به مصرف مخدرها گرایش داند یکی از عوامل مهم اعتیاد است. یکی از خصوصیات بارز مردان خطرپذیری، عمل کردن بدون فکر و بر اساس انگیزه‌های ناگهانی و انجام دادن کارهای غیرعادی است که باعث می‌شود مردان به مصرف مواد گرایش پیدا کنند درحالی‌که زنان در چنینی شرایطی مقاومت بیشتری در برابر وسوسه مصرف دارند.

مردان تحت تأثیر باورهای فرهنگی و رقابت با اطرافیان شکستن رکورد مصرف آنها مواد بیشتری را مصرف می‌کنند. بنابراین مردا در جمع دوستان به مصرف بیشتر و رفتارهای خطرناک تشویق می‌شوند فقط به این دلیل که قدرت مردانه خود را اثبات کنند این رفتارها بارها تکرار می‌شود و در نهایت به اعتیاد ختم می‌شود. مردا در دنیای امروز به نشان دادن رفتاری زیر تشویق می‌شوند:

• رفتار تکانشی یا بدون فکر عمل کردن
• قدرت رهبری
• خطرپذیری
• نوآوری

جامعه معمولاً از مردان انتظار دارد افکار و احساسات خود را از دیگران مخفی کند و در صورت بروز مشکل خودشان به تنهایی عمل کنند. بنابراین وقتی زن و مردی به اعتیاد مبتلا می‌شوند احتمال کمک خواستن از دیگران در زنان بیشتر از مردان است. طبق مطالعات انجام شده، زنان درگیر اعتیاد بیشتر از مردان شرایط حاد و نیاز به کمک گرفتن از دیگران را درک می‌کنند ولی مردان بنا به انتظاراتی جامعه از او دارد از دیگران کمک نمی‌گیرد نمی‌پذیرد که درگیر اعتیاد است و نیاز به کمک دارد. در چنین شرایطی مردان سال‌ها با اعتیاد زندگی می‌کنند درحالی‌که زنان ترغیب می‌شوند که برای نجات خود از دیگران کمک بگیرند.

گروه دوستان و عوامل فرهنگی در اعتیاد مردان

درحالی‌ که در جامعه استقلال و خودسر بودن مردان مورد ستایش قرار می‌گیرد ولی زنان را مجبور به اطلاعت از جمع می‌کنند تا خواسته‌های اطرافیان را برآورده کنند، به همین دلیل زنان مصرف مواد را تحت تأثیر دیگران شروع می‌کنند و به دلیل قرار گرفتن در محیط پرخطری که مصرف مواد را تشویق می‌کند برای مدت‌ها این عادت را ادامه می‌دهند. آمار نشان می‌دهد که زنان خانه داری که همسرشان سوء مصرف مواد دارد بیشتر از مردان با همسر معتاد به اعتیاد دچار می‌شوند.

زنانی که قربانی اعتیاد همسر یا اطرافیان خود می‌شوند در شروع درمان به تلاش بیشتری نیاز دارند زیرا در چنین شرایطی ترک اعتیاد به معنای ترک عزیزان و خانواده و خلاف خواسته اطرافیان عمل کردن است. این گروه از زنان حتی اگر بتوانند اعتیاد خود را درمان کنند چون در محیطی آلوده و پرخطر هستند احتمال لغزش و در آنها بالاست، پاک ماندن در محیطی که همه در خلاف جهت شما حرکت می‌کنند، بسیار دشوار است.

موانع درمان اعتیاد در زنان

درمان اعتیاد در زنان به دلیل تفاوت‌های بیولوژیکی، روانی، اجتماعی و فرهنگی با چالش‌های منحصربه‌فردی همراه است. این موانع می‌توانند دسترسی به درمان مؤثر و پایداری در فرآیند بهبودی را دشوار کنند.

کلینیک ترک اعتیاد آکسون، به‌عنوان یکی از مراکز تخصصی در ایران، با در نظر گرفتن این موانع، برنامه‌های درمانی متناسب با نیازهای زنان ارائه می‌دهد.

در ادامه، مهم‌ترین موانع درمان اعتیاد در زنان را بررسی خواهیم نمود :

موانع بیولوژیکی

• تفاوت‌های هورمونی و فیزیولوژیکی: زنان به دلیل تأثیر هورمون‌هایی مانند استروژن، ممکن است نسبت به مواد مخدر حساسیت بیشتری داشته باشند، که می‌تواند شدت اعتیاد و علائم ترک را افزایش دهد. این امر درمان را پیچیده‌تر می‌کند.
• بارداری و شیردهی: زنان باردار یا شیرده به دلیل خطر برای جنین یا نوزاد (مثل سندرم ترک نوزادی) ممکن است از درمان‌هایی مانند متادون یا بوپرنورفین اجتناب کنند. همچنین، ترس از عوارض دارویی مانع از شروع درمان می‌شود.
• عوارض جسمانی شدیدتر: زنان اغلب عوارض جسمانی مانند مشکلات کبدی یا قلبی ناشی از مصرف مواد را سریع‌تر تجربه می‌کنند، که می‌تواند تحمل درمان را کاهش دهد.

موانع روانی و عاطفی

• احساس شرم و گناه: زنان به دلیل انگ اجتماعی و قضاوت‌های فرهنگی، بیشتر از مردان احساس شرم می‌کنند و ممکن است از مراجعه به مراکز درمانی مانند کلینیک آکسون خودداری کنند.
• اختلالات روانی همزمان: زنان معتاد اغلب با افسردگی، اضطراب یا PTSD همراه هستند، به‌ویژه به دلیل تروماهایی مثل سوءاستفاده جنسی یا خشونت خانگی. این اختلالات درمان اعتیاد را پیچیده‌تر می‌کنند.
• ترس از از دست دادن فرزند: زنان ممکن است به دلیل ترس از گزارش به نهادهای قانونی یا از دست دادن حضانت فرزندانشان، از درمان اجتناب کنند.

موانع اجتماعی و فرهنگی

• انگ اجتماعی: در ایران، اعتیاد زنان به دلیل تابوهای فرهنگی با قضاوت‌های شدیدتری همراه است، که باعث می‌شود زنان کمتر به دنبال کمک باشند.
• عدم حمایت خانوادگی: در بسیاری از موارد، خانواده‌ها به دلیل شرم یا عدم آگاهی، از زنان معتاد حمایت نمی‌کنند، برخلاف مردان که اغلب حمایت بیشتری دریافت می‌کنند.
• مسئولیت‌های خانوادگی: زنان اغلب مسئولیت مراقبت از فرزندان یا خانه را بر عهده دارند، که وقت و انرژی برای درمان را محدود می‌کند.
• خشونت خانگی: زنانی که در روابط خشونت‌آمیز هستند، ممکن است به دلیل ترس از شریک زندگی یا فشار برای ادامه مصرف مواد، نتوانند درمان را دنبال کنند.

موانع اقتصادی و دسترسی

• هزینه‌های درمان: هزینه‌های کلینیک‌های ترک اعتیاد، داروها یا مشاوره ممکن است برای زنان، به‌ویژه آن‌هایی که استقلال مالی ندارند، غیرقابل دسترس باشد.
• دسترسی محدود به مراکز تخصصی: در برخی مناطق ایران، مراکز درمانی با رویکرد جنسیتی (مثل کلینیک آکسون) کم هستند، و زنان ممکن است به خدمات مناسب دسترسی نداشته باشند.
• عدم آگاهی از منابع: بسیاری از زنان از وجود برنامه‌های درمانی تخصصی بی‌اطلاع‌اند.

موانع ساختاری در سیستم درمانی

• کمبود برنامه‌های جنسیتی: بسیاری از برنامه‌های ترک اعتیاد برای مردان طراحی شده‌اند و نیازهای خاص زنان (مثل مراقبت از کودکان یا درمان تروما) را در نظر نمی‌گیرند.
• ترس از تبعیض در مراکز درمانی: برخی زنان گزارش می‌دهند که در مراکز درمانی با تبعیض یا قضاوت مواجه شده‌اند، که اعتماد آن‌ها را کاهش می‌دهد.
• مدت زمان درمان: درمان‌های طولانی‌مدت ممکن است برای زنان با مسئولیت‌های خانوادگی یا شغلی غیرعملی باشد.

افکار مغشوش در زنان معتاد

تفاوت درمان اعتیاد در زنان و مردان و مشکلات آن

برنامه‌های ترک برای هردو گروه مفید و سودمند است ولی دلیل شروع درمان در آنها متفاوت است، مثلاً بر اساس نتایج یک پژوهش، مردان به دلیل جبر اعمالی از سوی نهادهای اجتماعی مانند زندان و مراکز بازپروری یا تحت تأثیر رئیس خود اقدام به ترک می‌کنند، در حالی زنان با توصیه‌ی مددکار و مشاور ترک را آغاز می‌کنند.

می‌توان این‌طور نتیجه گرفت که مردان با اجبار ترک را شروع می‌کنند ولی زنان با توصیه و تشویق مشاور و کمک گرفتن از دیگران اقدام می‌کنند. مردان باید مراقب باشند که به دلیل اعتیاد شغلشان را از دست ندهند یا به زندان نیفتند، درحالی‌که زنان این محرک‌ها را برای درمان اعتیاد و ادامه بهبودی ندارند.

بیشترین تحقیقات که در زمینه درمان اعتیاد انجام‌شده بر روی مردان بوده هرچند این درمان‌ها برای هر دو جنس مفید بوده ولی شواهد نشان می‌دهد که زنان برای درمان اعتیاد به مراقبت‌های تخصصی و بیشتری نیاز دارند، مانند:

• جلسات گروهی بیشتر: بسیاری از زنان در گروه و در کنار دیگران احساس راحتی بیشتری می‌کنند.
• مراقبت از فرزندان: بسیاری از زنان معتاد مسئولیت اصلی مراقبت از فرزندان را نیز برعهده‌گرفته دارند.
• درمان حمایتی و مبتنی بر شبکه برای زنان نتیجه‌بخش‌تر از درمان‌های مواجهه سازی است.
• درمان‌های جایگزین متمرکز بر خلاقیت، مانند هنر درمانی و موسیقی درمانی.

جلسات گروهی در درمان اعتیاد برای زنان

هر کلینیک‌ ترک اعتیاد روش خاص خود در درمان را پیش ‌می‌گیرد، برخی درمان و محیط مجزایی برای مردان و زنان در نظر گرفته اند، ولی در بعضی نیز بخش مجزا ، هر دو روش برای رهایی از چنگال اعتیاد به بیماران کمک می‌کند.

سخن پایانی:

همان طور که خواندیم تفاوت‌های آشکار و پنهانی در اعتیاد و مراحل درمان آن بین زنان و مردان وجود دارد. زنان برای بازگشت به جامعه با مشکلات جنسیتی مواجه هستند حال آنکه مردان برای درمان با این مشکلات رو به رو هستند. متخصص درمان اعتیاد باید از تفاوت‌های فرهنگی اجتماعی و بیولوژیکی بین زن و مرد آگاه باشد تا بتواند به درستی به بیمار کمک کند تا به نتیجه مطلوب درمان اعتیاد بدون بازگشت برسد.
کلینیک شبانه روزی ترک اعتیاد آکسون با مجوز رسمی از وزارت بهداشت درمان برای درمان و ترک اعتیاد افراد درگیر سوء مصرف، بی‌شک بهترین گزینه‌ انتخابی است. کلینیک آکسون به صورت حرفه‌ای و تخصصی و با آخرین متدهای درمان اعتیاد مانند درمان سم‌ زدایی سریع و سم زدایی فوق سریع و روانشناسی و روانپزشکی به فعالیت مشغول است و امکانات منحصر به فرد رفاهی، تفریحی و هتلینگ برای مراجعین فراهم نموده است، برای اطلاع از خدمات با ما تماس بگیرید.