بیماری روانی چیست؟

فهرست مطالب

Toggle

احتمالاً بارها با اسامی متخلف بیماری روانی را شنیده‌اید، حتی شاید بین اطرافیانتان شخصی مبتلا به یکی از بیمارهای روانی داشته باشید، آیا می‌دانید به چه حالت روحی بیماری روانی می‌گویند؟ در چه صورت یک بیمار روانی نیاز به بستری شدن در کلینیک اعصاب و روان دارد یا نشانه‌های هر بیماری روانی چیست؟ در مقالات مربوط به بیماری‌های اعصاب و روان، از سری مقالات روانشناسی کلینیک ترک اعتیاد آکسون، سعی می‌کنیم به این سؤالات پاسخ دهیم.

تاریخچه بیماری‌ روانی، روانشناسی و روانپزشکی

طی قرون گذشته با افرادی که به بیماری یا اختلال روانی مبتلا بودند به خوبی رفتار نمی‌شد، در حقیقت رفتاری بسیار خشن و وحشیانه با آنها داشتند؛ در گذشته مردم تصور می‌کردند که علت این اختلالات روانی حلول شیطان یا نیروهای ماورایی در فرد بیمار است و برای اینکه شیطان بدن فرد را ترک کند بیمار را در بدترین شرایط جسمی و روانی قرار می‌دادند، شرایطی مانند با آب داغ غسل دادن آنها، شلاق زدن، گرسنگی دادن و هر شکنجه دیگری.

اما در دوران رنساس دیدگاه برخی اطباء درباره بیماری روانی تغییر کرد، حتی بعضی نسبت به بی مسئولیتی جادوگران دربرابر اعمالی که در مواجه با بیماران انجام می‌دهند شدیدا انتقاد کردند.

اما در قرن هجدهم به دلیل روشنگری‌ها و دستاوردهای علمی، تفکرات قدیمی جای خود را به تئوری‌های جدید درباره بیماری روانی دادند. به این ترتیب دیگر بیمار روانی را ناشی از حلول شیاطین و ارواح نمی‌دانستند حتی در همین دوران بود که اولین بار اصلاح بیماری اعصاب به انگلیسی Neurotic یا Neurosis استفاده شد.

به‌تدریج فعالیت پزشکان در این زمینه باعث اتفاق مهمی شد یکی از تأثیرگذارترین اشخاص در این دوره فیلیپ پینل بود. او زنجیر را از پای بیماران روانی باز کرد همچنین طبقه‌بندی از بیماری روانی را ارائه کرد، او وراثت و تأثیرات محیطی را از دلایل اصلی ابتلا به بیماری روانی بیان کرد، حتی توانست با ارائه متد درمان اخلاقی علائم برخی بیماران را کاهش دهد. بسیاری فیلیپ پینل را پدر علم روانپزشکی می‌دانند.

فیلیپ پینل پدر علم روانپزشکی

اما در پایان قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم سرعت تغییرات و پیشرفت در این دوره بسیار زیاد شد. اصطلاح اسکیزوفرنی برای اولین ابداع و شوک الکتریکی معرفی شد، زیگموند فروید یکی از اولین روانشناسان و مبدع روان‌کاوی بود و خودآگاه و ناخودآگاه را مطرح کردن. همچنین ریشه بسیاری از مشکلات را ناشی از تعارضات زمان کودکی می‌دانست. از دیگر دانشمندان علم روانشناسی در این زمینه می‌توان به آدلر، یونگ، کارن هورنای اشاره کرد.

سرعت تغییرات و پیشرفت حتی بعد از جنگ‌هایی جهانی افزایش یافت. درمانی‌های جدید به ویژه روان‌درمانی‌های کوتاه‌مدت معرفی شدند و درمان آنالیتیک مطرح شد و شناخت درمانی وارد کارزار شدند. از طرفی نیز همزمان با پیشرفت‌های روانشناسی کشف و یا تولید داروهای مناسب برای بیماران به تنهایی یک انقلاب به حساب می‌آمد. معروفی داروهای مانند لیتیوم، داروهای ضد افسردگی سه حلقه‌ای مانند ایمیپرامین و همچنین مهارکننده‌های MAO، کلردیازوپوکساید، دیازپام و فلوکستین همه در همین قرن اخیر به وقوع پیوست.

تعریف بیماری روانی

بیماری روانی (Mental Illness) به مجموعه‌ای از اختلالات گفته می‌شود که بر تفکر، احساس، خلق‌وخو، ادراک، و رفتار انسان تأثیر می‌گذارند و باعث می‌شوند فرد در زندگی روزمره، روابط اجتماعی، کار یا تحصیل دچار مشکل شود. این بیماری‌ها برخلاف تصور عمومی، نشانه‌ی «ضعف شخصیت» یا «دیوانگی» نیستند، بلکه مانند سایر بیماری‌های جسمی، ناشی از تغییر در عملکرد مغز، عوامل ژنتیکی، فشارهای روانی و محیطی هستند و قابل درمان یا کنترل‌اند.

بیماری‌های روانی طیف وسیعی دارند؛ از اختلالات خفیف و موقتی مانند اضطراب یا افسردگی گرفته تا اختلالات شدید و مزمن مثل اسکیزوفرنی، اختلال دوقطبی یا اختلال شخصیت مرزی. در این شرایط، فرد ممکن است دچار تغییر در نحوه‌ی فکر کردن، درک واقعیت، احساسات یا رفتار شود. مثلاً ممکن است انرژی و انگیزه‌اش کم شود، دید منفی به خود و دنیا پیدا کند، احساس ترس یا ناامنی شدید داشته باشد، یا در تشخیص واقعیت دچار خطا شود.

بیماری‌های روانی معمولاً نتیجه‌ی ترکیب چند عامل هستند: ژنتیک، تغییرات شیمیایی در مغز، تجربه‌های تلخ دوران کودکی، استرس‌های شدید، یا محیط‌های ناسالم خانوادگی و اجتماعی. درمان آن‌ها نیز اغلب نیازمند روان‌درمانی، دارودرمانی و حمایت اجتماعی است. نکته‌ی مهم این است که بسیاری از افراد با دریافت درمان مناسب می‌توانند زندگی طبیعی و موفقی داشته باشند. آگاهی و پذیرش این موضوع از سوی جامعه، نخستین گام در کاهش انگ (برچسب) و حمایت واقعی از افراد مبتلا به بیماری روانی است.

برخی از مبتلایان فقط یک دوره واحد از بیماری روانی را تجربه می‌کنند، اما برای بسیاری نیز نشانه‌های بیماری حالتی دوره‌ای دارند. در بسیاری از موارد نشانه‌های اختلالات یا بیماری روانی را می‌شود با ترکیبی از دارو و روان‌درمانی کنترل کرد. بهترین راه برای تشخیص و درمان اختلالات روانی مراجع به یک کلینیک روانپزشکی در تهران است.

نشانه‌های بیماری روانی

هر بیماری روانی نشانگان ویژه خود را دارد اما با این‌وجود علائم زیر می‌تواند نشانه‌ای از وجود یک مشکل جدی باشد.

• رفتار نامناسب
• کناره گیری از دیگران
• پرخاشگری
• هذیان یا باورهای غلط
• ناتوانی در تمرکز
• غمگینی و دلتنگی
• فقدان علاقه یا از چیزی لذت نبردن
• رفتار بزرگ‌منشانه
• تحریک پذیری
• نگرانی و بی‌قراری
• تغییر سریع در وزن
• تفکرات هراس‌انگیز
• ترس بیش از حد و یا نگرانی یا احساس شدید گناه
• تغییرات زیاد در عادت‌های غذا خوردن
• جدایی از واقعیت (تصورات)، توهم داشتن
• خستگی مفرط، کم انرژی بودن و یا مشکل در خوابیدن
• ناتوانی در مقابله با مشکلات روزانه یا استرس
• خشم بیش‌ازحد، خصومت یا خشونت
• افکار خودکشی
• مصرف الکل یا مواد دیگر مواد اعتیادآور

مصرف الکل و مواد اعتیاد یکی از نشانه‌های بیماری روانی است

اعتیاد و بیماری روانی ارتباط معناداری با یکدیگر دارند برخی از اختلالات روانی بیمار را به سمت مصرف مواداعتیادآور سوق می‌دهد و از طرفی مصرف بیش از اندازه و اعتیاد به این مواد نیز می‌تواند زمینه را برای بیماری روانی آماده کند.

مرکز ترک اعتیاد آکسون است که ضمن ارئه خدمات درمان بیماری‌های روانی همزمان به درمان اعتیاد نیز می‌پردازد و در این راه بسیار موفق بوده است.

هر مشکل روحی-ذهنی بیماری روانی نیست!

باید به این نکته توجه داشت که هر کس در دوره هایی از زندگی خود ممکن است درگیر احساسات غیرقابل‌کنترلی مثل افسردگی، اضطراب و تنش‌های روانی را تجربه کند و گرچه احساسات پریشان کننده هستند ولی به این معنا نیست که آن فرد به یک بیماری روانی مزمن مبتلا شده است.

متأسفانه برخی بیماری روانی را با ناتوانی هوشی برابر می‌دانند که به‌هیچ‌وجه چنین چیزی درست نیست. ممکن است شخصی همزمان به بیماری روانی و ناتوانی هوشی مبتلا باشد ولی این دو هیچ ارتباطی باهم ندارند.

علت بیماری‌های روانی

دلیل اصلی و دقیق بیماری‌های روانی مشخص نیست، به احتمال زیاد چند عامل متفاوت موجب بروز بیماری روانی که در ادامه برخی را بررسی می‌کنیم:

بیولوژی

شیمی مغز نقش مهمی در این زمینه دارند، تغییراتی که در انتقال‌های عصبی و پیام‌رسان‌های درون مغز ایجاد می‌شود نقش مهمی در ابتلای افراد به بیماری روانی دارند.

بهداشت و مراقبت‌های قبل از تولد

اگر مادر با بی‌توجهی در دوران بارداری از مشروبات الکی و هر ماده اعتیادآور دیگری مصرف کند با خود را در معرض مواد شیمیایی و سموم قرار دهد این سموم روی حتما روی جنین تاثیر منفی گذاشته و خطر ابتلا به بیماری‌های روحی روانی را در او افزایش می‌دهد.

وجود هرکدام از دلایل بالا ریسک احتمال ابتلا به بیماری روانی را به اندازه چشمگیری افزایش می‌دهد، اگر یکی از نشانه‌های بیماری روانی را در خود یا عزیزانتان می‌بینید هرچه سریع‌تر به یک کلینیک روانپزشکی مراجعه کنید.

تجربه و اتفاقات زندگی

اتفاقات پر استرسی که هر شخصی در طول زندگی تجربه‌ می‌کند میتواند به مرور باعث رشد و پیشرفت یک بیماری روانی شود. اتفاقات ناگوار و تنش‌های روانی می‌تواند فردی را دچار اختلال استرس پس از آسیب روانی کند و یا تغییر زیاد در مراقبت‌کنندگان نوزاد به‌ویژه در طول مدت شش ماهگی تا سه سالگی می‌تواند منجر به اختلال دلبستگی واکنشی شود.

ژنتیک

ژنتیک و وراثت نقش مهمی در ابتلا به بیماری روانی دارد، شخصی سابقه خانوادگی بیماری اسکیزوفرنی دارد بیشتر سایر افراد در معرض خطر ابتلا به بیماری روانی است.

وراژت و ژنتیک یکی از عوامل ابتلا به اختلالات روانی

بیماری‌های روانی چه عوارض و مشکلاتی دارد؟

بیماری‌ روانی مشکلات و آسیب فراوانی به فرد و اعضای خانواده وارد می‌کند و تقریبا در تمام مسائل زندگی تاثیر منفی دارد که فهرست‌وار به برخی از مشکلات اشاره می‌کنیم:

• از دست دادن علاقه به فعالیت‌های لذت‌بخش
• اختلال در عملکرد جنسی
• اختلافات خانوادگی
• مشکلات رفتاری
• عملکرد نادرست در مدرسه یا محل کار
• غیبت‌ در محل کار یا مدرسه
• مشکلات قانونی و حقوقی
• مصرف مواد اعتیادآور و اعتیاد
• مشکلات سلامتی جسمی
• بی‌‌خانمانی
• فقر
• افزایش خطر خودکشی

همانطور قبلا نیز اشاره کردیم بیماری روانی هم می‌تواند یکی از دلایل ابتلا به اعتیاد باشد و هم می‌تواند یکی از عوارض بیماری روانی باشد. کلینیک ترک اعتیاد آکسون از معدود مراکز چند تخصصی است که برای درمان همزمان اعتیاد و بیماری روانی خدمات تخصصی ارائه می‌دهد.

اسامی و طبقه بندی بیماری روانی

• عقب ماندگی ذهنی
• اختلالات یادگیری اختلال خواندن، اختلال در ریاضیات، اختلال در بیان کتبی
• اختلالات نافذ مربوط به رشد اختلال اوتیستیک، اختلال آسپرگر
• اختلالات کمبود توجه
• اختلالات تغذیه‌ای و خوردن شیرخوارگی واوان کودکی و هرزه خواری، اختلال نشخوار
• اختلالات تیک تیک توره، تیک حرکتی یا صوتی مزمن، تیک گذرا
• اختلالات ارتباطی اختلال زبان بیانی، اختلال زبان دریافتی بیان مختلط، لکنت زبان
• اختلالات دفعی بی‌اختیاری ادراری، بی‌اختیاری مدفوع
• ‌ سایر اختلالات دوران شیرخوارگی، کودکی و نوجوانی اختلال اضطراب جدایی‌، گنگی انتخابی، اختلال دلبستگی واکنشی، اختلال حرکتی کلیشه‌ای
• اختلالات نسیانی، دلیریوم و دمانس
• اختلالات مربوط به مصرف مواد
• اسکیزوفرنی و سایر اختلالات سایکوتیک
• اختلالات خلقی افسردگی اساسی، اختلالات دو قطبی
• اختلالات اضطرابی اختلال هراس، جمع هراسی، اختلال وسواسی، جبری، اختلال استرس پس از سانحه
• اختلالات شبه جسمی اختلال جسمانی کردن، اختلال تبدیلی، خود بیمار انگاری، اختلال بدریختی بدن
• اختلالات ساختگی
• اختلالات تجزیه‌ای فراموشی تجزیه ای، گریز تجزیه‌ای، اختلال شخصیت چند گانه و اختلال مسخ شخصیت
• اختلالات هویت جنسی و جنسیتی
• اختلالات خواب
• اختلالات کنترل تکانه اختلال انفجار دوره‌ای، جنون دزدی، جنون آتش افروزی، قمار بازی بیمار گونه و وسواس کندن مو
• اختلال انطباقی
• اختلالات شخصیتی پارانوئید، اسکیزوئید، اسکیزوتایپی، ضداجتماعی، مرزی، نمایشی، خودشیفته، دوری گزین، وابسته و اختلال شخصیت وسواسی و جبری

بیمار برای درمان هرکدام از اختلالات باید زیر نظر یک روانپزشک و روانشناس باشد، درمان برخی از بیماری‌ها نیز نیاز به بستری در مرکز اعصاب و روان دارد. کلینیک شبانه روزی روانپزشکی آکسون مجهزترین و بهترین کلینیک اعصاب و روان در سراسر ایران است که خدمات ویژه‌ای به بستری شده‌گان ارائه می‌دهد.

تشخیص اختلالات روانی

برای تشخیص وجود بیماری در فرد، روان‌شناس اول شرح‌حال بیمار را بپرسد و از فرد درباره علائمی و احوالاتی که تجربه می‌کند و مشکلاتی دارد سوال می‌کند. احتمال دارد روانشناس از خانواده فرد مبتلا نیز درخواست کند تا در بعضی جلسات حضور داشته باشند تا هر اگر نشانه‌ای در شخص می‎‌بینند شرح دهند.

احتمال دارد قبل از تأیید تشخیص نیاز باشد فرد آزمایشانی بدهد، از آنجایی بروز برخی بیمارهای روانی مثل افسردگی می‌تواند به دلیل اختلال در کار تیروئید باشد نیاز است که چنین آزمایشانی از افراد گرفته شود.

ممکن از فرد خواسته شود تا پرسشنامه‌های را پر کنند یا یک تست روانشناسی انجام شود. این آزمون و پرسشنامه‌های می‌تواند به تشخیص صحیح بیماری و اختلال و شدت آن کمک کند.

شرحال گرفتن از بیمار

آیا بیماری روانی درمانی دارد؟

بله، درمان بیماری‌های روانی شدنی است و بسیاری از افراد با دریافت درمان مناسب می‌توانند زندگی طبیعی و موفقی داشته باشند. بیماری روانی به این معنا نیست که فرد همیشه ناتوان یا غیرعادی خواهد بود؛ بلکه یعنی عملکرد ذهن و مغز او دچار اختلالی شده که با مداخله صحیح می‌توان علائم را کنترل یا کاهش داد. داروهای روان‌پزشکی می‌توانند تغییرات شیمیایی مغز را اصلاح کنند و علائمی مانند افسردگی، اضطراب یا هذیان را کاهش دهند، در حالی که روان‌درمانی کمک می‌کند فرد مهارت‌های مقابله با استرس، کنترل هیجان و روابط سالم را بیاموزد.

موثر بودن درمان معمولاً به پیگیری منظم، همکاری بیمار و حمایت خانواده و محیط اجتماعی بستگی دارد. حتی در اختلالات روانی شدید مانند اسکیزوفرنی یا اختلال دوقطبی، درمان می‌تواند کیفیت زندگی، عملکرد اجتماعی و شغلی فرد را به‌طور چشمگیری بهبود بخشد. افراد بسیاری پس از درمان قادر به ادامه تحصیل، کار و زندگی مستقل هستند و تنها نیاز دارند دارو و روان‌درمانی خود را طبق توصیه پزشک ادامه دهند.

در نتیجه، بیماری روانی یک شرط غیرقابل تغییر یا پایان زندگی نیست. با تشخیص به‌موقع، دریافت درمان تخصصی و حمایت مستمر، کنترل علائم و بازگشت به زندگی عادی کاملاً شدنی است و افراد می‌توانند توانمندی‌ها و کیفیت زندگی خود را حفظ یا حتی افزایش دهند.

سخن آخر

در این مقاله مختصری از تاریخچه بیماری روانی و علوم مربوط به آن را خواندیم همچنین به نشانه‌های آن نیز اشاره کردیم. درصد زیادی از مردم حداقل یکبار در طول زندگی این اختلالات را تجربه می‌کنند و یا به صورت مزمن به این بیماری‌ها مبتلا هستند از آنجایی که این اختلالات تقریبا تمام زندگی بیمار و حتی خانواده بیمار را تحت تاثیر قرار می‌دهد و از این بابت تشخیص و درمان و یا کنترل به موقع آن اهمیت فراوانی دارد. برای تشخص این بیماری‌ها باید به روانشناس و روانپزشک مراجعه کرد و در صورت نیاز به بستری به بهترین کلینیک روانپزشکی مراجعه کرد.

کلینیک شبانه روزی ترک اعتیاد و روانپزشکی آکسون از معدود کلینیک‌های تخصصی اعصاب و روان در سراسر کشور است که  به صورت تخصصی بر روی درمان و کنترل بیماری‌های روانی فعالیت کرده و برای راحتی و آسایش بیماران امکانات رفاهی و لکوس را تدارک دیده و پرستاری بیست و چهار ساعته و واحد مجزا برای بانوان از دیگر مزایایی این کلینیک اعصاب و روان در تهران است.

همچنین با حضور مستمر افراد متخصص به خوبی از بیماران مراقبت کرده و تا به خوبی طول درمان را طی کنند و به بهبودی دست یابند برای اطلاع از خدمات با ما تماس بگیرید.