قرص خواب چیست و چرا ترک آن از اهمیت برخوردار است ؟

با توجه به مشکلات روزافزون زندگی، اختلالات خواب در افراد بسیار شایع شده و بسیاری برای رفع بی ‌خوابی به استفاده از قرص‌های خواب آور روی می‌آورند. قرص خواب به داروهایی اطلاق می‌شود که برای کمک به شروع یا تداوم خواب طراحی شده‌اند و شامل انواع مختلفی مانند بنزودیازپین‌ها (مثل لورازپام)، غیربنزودیازپین‌ها (مثل زولپیدم) و گاهی ملاتونین یا آنتی ‌هیستامین‌ها هستند. این داروها با تأثیر بر سیستم عصبی مرکزی، فعالیت مغز را کاهش داده و باعث آرامش و خواب ‌آلودگی می‌شوند. با این‌ حال، استفاده طولانی ‌مدت از این قرص‌ها ممکن است به اعتیاد، عوارض جانبی مثل خواب ‌آلودگی در روز و یا کاهش تمرکز منجر شود. بنابراین لازم است تا به منظور ترک اعتیاد این قرص های اعتیاد آور، به کلینیک ترک اعتیاد مراجعه نموده تا با یکی از انواع روش های مشاوره، دارو درمانی و یا بستری (در موارد وابستگی شدید) اقدام به ترک دائمی این نوع از قرص های آرام بخش نمایید. و اما چرا ترک قرص خواب از اهمیت برخوردار است؟
ترک قرص خواب به دلیل : جلوگیری از اعتیاد به مصرف، کاهش عوارض جانبی، بهبود سلامت روان و بازگشت بدن به خواب طبیعی از اهمیت ویژه ای برخوردار است.
توجه داشته باشید که ترک قرص خواب، تنها تحت نظارت پزشکی انجام گردد تا از عوارض ترک ناگهانی مانند اضطراب شدید یا بی خوابی جلوگیری به عمل آید.

انواع قرص خواب

انواع قرص خواب که در درمان بی خوابی مورد استفاده قرار میگیرند عبارتند از :
بنزودیازپین‌ها:
• دیازپام (Diazepam)
• لورازپام (Lorazepam)
• تمازپام (Temazepam)
• آلپرازولام (Alprazolam)
غیربنزودیازپین‌ها (Z-Drugs):
• زولپیدم (Zolpidem)
• زالپلون (Zaleplon)
• اسزوپیکلون (Eszopiclone)
آگونیست‌های گیرنده ملاتونین:
• راملتئون (Ramelteon)
• ملاتونین (Melatonin)
آنتی‌هیستامین‌ها:
• دیفن‌هیدرامین (Diphenhydramine)
• دوکسیلامین (Doxylamine)
داروهای ضدافسردگی با اثر خواب‌آور:
• ترازودون (Trazodone)
• آمی‌تریپتیلین (Amitriptyline)
نکته : مصرف هر یک از این داروها، عوارض خاص خود را داشته و لازم است تا تحت نظارت پزشک مصرف شود.

تاثیر و عملکرد قرص خواب بر بدن

عملکرد قرص خواب بر بدن به شرح زیر است :
1- تاثیر بر سیستم عصبی : اکثر قرص های خواب مانند لورازپام یا زولپیدم، بر روی ماده ای در مغز بنام GABA تاثیر گذاشته که موجب میگردد فعالیت نورون ها کاهش پیدا نمایند. در پی این اثر، مغز آرام شده و شرایط برای شروع فرایند خواب تسهیل خواهد شد.
2- کاهش هوشیاری: این داروها فعالیت بخش‌هایی از مغز را که مسئول حفظ حالت بیداری هستند، مهار می‌کنند. در نتیجه، ذهن آرام شده و فرد به حالت خواب ‌آلودگی می‌رسد.
3- تنظیم ریتم شبانه ‌روزی: برخی داروها، مانند ملاتونین یا راملتئون، با تأثیر بر گیرنده‌های ملاتونین، ساعت زیستی بدن را تنظیم کرده و به شروع خواب کمک می‌کنند.
4- زمان اثر گذاری: پس از مصرف، این داروها معمولاً طی 15 تا 60 دقیقه جذب خون شده و اثر خود را آغاز می‌کنند. مدت اثرگذاری بسته به نوع دارو می‌تواند چند ساعت یا بیشتر باشد.
ملاحظات مهم: مصرف مداوم این داروها ممکن است به وابستگی منجر شود یا عوارضی مانند خواب ‌آلودگی در روز، کاهش تمرکز یا اختلال حافظه ایجاد کند. از این ‌رو، مصرف آن‌ها باید تحت نظارت پزشک و با احتیاط انجام شود تا از عوارض احتمالی پیشگیری گردد.

عوارض استفاده از قرص خواب

استفاده از قرص‌های خواب، به ‌ویژه در صورت مصرف نادرست یا طولانی ‌مدت، می‌تواند عوارض متعددی به همراه داشته باشد که عبارتند از :
- خواب آلودگی در طول روز : مصرف قرص‌های خواب ممکن است باعث احساس گیجی، خستگی یا خواب ‌آلودگی در طول روز شود که می‌تواند بر تمرکز و عملکرد روزانه تأثیر بگذارد.
- وابستگی جسمانی و روانی : در صورت مصرف طولانی مدت، فرد دچار وابستگی به این دسته از داروهای اعتیاد آور شده به شکلی که بدون استفاده از دارو، قادر به خوابیدن نخواهند بود.
- اختلالات شناختی: عوارضی مانند مشکلات حافظه، کاهش تمرکز یا سردرگمی، به‌ ویژه در افراد مسن ‌تر، ممکن است مشاهده شود.
- عوارض جسمانی : سرگیجه ، سردرد، خشکی دهان، تهوع، تغییرات گوارشی از جمله عوارض جسمانی مصرف انواع قرص خواب هستند.
- خطر رفتارهای غیر عادی: در مواردی نادر، مصرف این داروها ممکن است به رفتارهای ناخودآگاه مانند راه رفتن در خواب، غذا خوردن یا حتی رانندگی در حالت نیمه ‌هوشیار منجر شود.
- تشدید مشکلات روانی: استفاده طولانی‌ مدت ممکن است اضطراب، افسردگی یا تغییرات خلقی را تشدید کند.
- عوارض ترک دارو: قطع ناگهانی قرص‌های خواب می‌تواند باعث بی ‌خوابی شدید، اضطراب یا تحریک ‌پذیری شود.
- تحمل دارویی : با گذشت زمان، دوزهای قبلی تاثیر نداشته و به منظور اثر بخشی مطلوب نیاز به مصرف دارو در دوزهای بیشتر خواهد بود که خطر عوارض یا اعتیاد را در پی خواهد داشت.
توجه : به منظور کاهش عوارض، مصرف قرص خواب آور را تنها تحت نظارت پزشک و دوزهای تجویز شده استفاده نمایید.

اوردوز (مسمومیت) قرص خواب

اوردوز یا مسمومیت با قرص خواب در زمانی اتفاق میافتد که فرد مقادیر بیش از حد تجویز داروهای خواب آور را در یک نوبت چه به صورت عمدی و چه به صورت سهوی مصرف نماید. همچنین ممکن است اوردوز قرص خواب در پی استفاده همزمان این دسته از داروها با سایر مواد مخدر مانند الکل رخ دهد.

خطرات اوردوز قرص خواب :

خطرات مسمومیت یا اوردوز قرص خواب عبارتند از :
تضعیف شدید سیستم عصبی:
• اوردوز می‌تواند باعث کاهش بیش از حد فعالیت سیستم عصبی مرکزی شود، که منجر به خواب ‌آلودگی شدید، بیهوشی یا حتی کما می‌گردد.
مشکلات تنفسی:
• بسیاری از این داروها تنفس را کند می‌کنند. در اوردوز، این اثر تشدید شده و ممکن است به نارسایی تنفسی منجر شود که خطر مرگ دارد.
اختلالات قلبی-عروقی:
• اوردوز می‌تواند باعث افت فشار خون، ضربان قلب نامنظم یا حتی ایست قلبی شود.
آسیب به مغز:
• کمبود اکسیژن ناشی از تنفس ضعیف یا کاهش جریان خون می‌تواند به مغز آسیب برساند و عوارض دائمی مانند مشکلات حافظه یا عملکرد شناختی ایجاد کند.
رفتارهای غیرعادی:
• در برخی موارد، اوردوز ممکن است باعث حالات پارادوکسیکال مانند گیجی شدید، توهم یا رفتارهای خطرناک شود.
خطر مرگ:
• در موارد شدید، به ‌ویژه اگر با الکل یا سایر داروهای افسردگی ‌زا ترکیب شود، اوردوز می‌تواند کشنده باشد.

علائم اوردوز قرص خواب آور

خواب‌آلودگی شدید یا بیهوشی
تنفس کند یا نامنظم
گیجی، عدم تعادل یا ناتوانی در صحبت
پوست سرد یا رنگ ‌پریده
ضربان قلب ضعیف یا نامنظم

اقدامات فوری در صورت اوردوز قرص خواب

- فورا با اورژانس تماس بگیرید
- از خوابیدن فرد جلوگیری به عمل آورده و فرد را بیدار نگاه دارید
- اطلاعات مربوط به داروی مصرفی را به کادر درمان اطلاع دهید

دلایل اعتیاد به قرص خواب

اعتیاد به انواع مواد اعتیاد آور، دلایل مختلفی دارد که وابستگی به قرص های خواب آور نیز از این قائده مستثنی نیستند. در ادامه به بررسی دلایل اعتیاد به قرص خواب آور خواهیم پرداخت؛
1- مشکلات خواب مزمن (بی خوابی)
2- وابستگی های جسمی و روانی
3- استرس و اضطراب
4- مصرف خودسرانه و بدون تجویز پزشک
5- سابقه خانوادگی در مصرف قرص خواب آور
6- فشارهای اجتماعی و خانوادگی
• توجه : قرص های خواب آور بطور معمول برای دوره های محدود و کوتاه مدت مورد تجویز قرار میگیرند و ادامه مصرف آن ها به مدت طولانی، اعتیاد آور خواهد بود.
• توجه : ترک قرص خواب آور باید تحت نظارت پزشکی و به شکل تدریجی باشد تا عوارض ترک آن به حداقل برسند

علائم اعتیاد به قرص خواب

تشخیص علائم اعتیاد به قرص خواب آور نیازمند توجه به علائم جسمانی، روانی و رفتاری در فرد است. بدین منظور لازم است تا با توجه به نشانه های موجود در بیمار، برای ترک این دسته از داروهای مخدر اقدام نمایید. نشانه های اعتیاد به قرص خواب آور عبارتند از :
- وابستگی به دارو برای خواب : فرد برای خوابیدن نیاز به مصرف دارو داشته و بدون مصرف قرص خواب آور، نمیتواند به خواب برود.
- تحمل دارویی : فرد برای دستیابی به نتیجه های قبلی، لازم است تا دوز بیشتری از دارو را مصرف نموده تا تاثیرات قبلی بر بدن را تجربه نماید.
- علام ترک : در هنگام عدم مصرف دارو، علائمی همچون اضطراب، بی قراری، لرز، تعریق، تپش قلب، بی خوابی شدید و یا حتی تشنج پدیدار خواهد گردید.
- اشتغال ذهنی برای تهیه دارو : فرد دائما به فکر تهیه دارو بوده و نگران تمام شدن داروی خود است.
- مصرف خارج از دستور : استفاده از دارو بدون تجویز پزشک و یا بیش از حد تجویز شده
- تغییرات رفتاری : انزوای اجتماعی یا کاهش علاقه به فعالیت های اجتماعی، عصبانیت، تحریک پذیری یا تغییرات خلقی و پنهان کاری در مورد مصرف دارو از نشانه های اعتیاد روانی به مصرف قرص خواب آور هستند.
- مشکلات جسمی : گیجی، خستگی مداوم و کاهش تمرکز، مشکلات حافظه و افسردگی و اضطراب شدید از جمله علائم جسمانی اعتیاد به قرص خواب آور هستند.