نشانه های اعتیاد در فرزند

فهرست مطالب

Toggle

نشانه‌های اعتیاد در فرزند

یکی از چالش های پر تکرار که هر روزه در کلینیک ترک اعتیاد آکسون با آن روبرو هستیم، نگرانی خانواده ها در برابر احتمال اعتیاد فرزندانشان است. در واقع، همیشه سؤال والدین این نیست که «فرزندم معتاد شده و چگونه باید ترک کند؟» گاهی سؤال مهم‌تر و پیچیده‌تری ذهن آن‌ها را درگیر می‌کند: «نکند فرزندم چیزی را از من پنهان می‌کند؟»

در واقع شاید مدتی است که فرزند شما دیر به خانه می آید، نمرات تحصیلی اش افت کرده، دوستانش تغییر کرده اند، بیشتر از قبل پول می خواهد، زمانی که از اون توضیح می خواهید، پاسخی واضح نمی دهد، حالت پرخاشگری پیدا می کند و یا حالت های جدیدی از او می بینید که بی سابقه بوده است. اما آیا این ها بخشی از تغییرات عادی در دوره نوجوانی و جوانی است یا باید احتمال مصرف مواد را جدی گرفت؟

در اینجا تفاوت قائل شدن در بین “یک تغییر معمولی” و “یک علامت هشدار” اهمیت پیدا می کند. چرا که یک افت نمره، یک دعوا یا حتی قرمزی چشم به تنهایی نشان دهنده اعتیاد در فرزند نیست. اما وقتی چند تغییر را هم‌زمان یا در مدت طولانی مشاهده کردید، لازم است خانواده شرایط را با دقت بیشتری بررسی کند تا پیش از پیچیده‌تر شدن وضعیت، اقدام مناسب را انجام دهد.

در این مقاله قصد داریم که به شما کمک کنیم تا از سوال “آیا فرزندم معتاد است؟” به این سوال پاسخ دهیم که “چه چیزهایی را هنوز نمی بینید؟”. بنابراین در ادامه مطلب بررسی می کینم که کدام نشانه های جسمانی، رفتاری، تحصیلی و یا اجتماعی می تواند زنگ هشدار جدی باشد. کدام برداشت های رایج در والدین می تواند اشتباه باشد؟ و اگر به مصرف مواد شک کردیم، پیش از متهم کردن با برخوردارهای عجولانه، چه اقداماتی منطقی است؟

اولین نشانه ها، همیشه پیدا شدن مواد نیست

نباید منتظر بمانید تا یک بسته مشکوک را در اتاق یا لباس فرزندتان پیدا کنید؛ چون ممکن است تا آن زمان فرصت زیادی را از دست داده باشید. در بسیاری از موارد، والدین پیش از مشاهده خود مواد، تغییرات و نشانه‌های مختلفی را می‌بینند؛ اما چون این نشانه‌ها به‌تدریج ظاهر می‌شوند، آن‌ها را به شرایط سنی و دوران بلوغ فرزندشان نسبت می‌دهند.

سوال : فرزندتان پیش از این، زمان زیادی را در روز با شما صحبت می کرد و مشکلات خود را با شما در میان قرار می داد؟ ناگهان منزوی شده و از وقت گذرانی با شما طفره می رود؟ دوستان جدیدی پیدا کرده که نمی خواهد در مورد آن ها به شما توضیح دهد؟ پول بیشتری از شما طلب می کند و هیچ توضیحی بابت این افزایش نیاز به شما ارائه نمی دهد؟ وقتی در مورد رفت و آمدهایش از او سوال می پرسید، با حالت پرخاش به شما توضیح می دهد؟
توجه داشته باشید که بروز این موارد به تنهایی به معنای اعتیاد نیست. اما زمانی که چند مورد به صورت همزمان ظاهر می شود، بهتر است آن ها را نادیده نگرفته و مراتب را با متخصص حوزه اعتیاد در میان قرار دهید.

در ادامه به بررسی نشانه های رفتاری وجود اعتیاد در فرزندان خواهیم پرداخت؛

نشانه های رفتاری اعتیاد در فرزند

نشانه‌های رفتاری اعتیاد در فرزند چیست؟

از دید روانشناختی، تغییرات رفتاری در فرد، زمانی اهمیت بیشتری پیدا می کند که نسبت به الگوی معمول و روتین زندگی فرد، تغییرات ناگهانی و قابل توجهی ایجاد شود. البته باز هم تاکید می کنیم که هیچ یک از این موارد، اعتیاد را اثبات میکند . در کنار هم قرارگیری چند مورد، نیازمند بررسی دقیق تر است.

• تغییر ناگهانی رفتار

تغییر محسوس در خلق و خو، نح وه ارتباط با خانواده یا الگوی روزمره خصوصا اگر بدون علت مشخص و مداوم، ادامه پیدا کند.

• پرخاشگری و تحریک‌پذیری

واکنش های شدید و نامتناسب با موقعیت ، زودرنجی یا عصبانیت هایی که با الگوی رفتاری قبلی فرزندتان تفاوت دارد.

• انزوا

اگر فرزند شما پیش از این حضور پررنگی در جمع‌های خانوادگی و اجتماعی داشت و به‌تازگی منزوی شده است، این تغییر باید احتمال مصرف مواد را در ذهن والدین مطرح کند.

• دروغ‌گویی و پنهان‌کاری

مخفی کردن رفت و آمدها، دوستان، فعالیت های روزانه و توضیحات متناقض در مورد این موارد، می تواند یک علامت هشدار باشد.

• تغییر دوستان

قصع رابطه با دوستان سابق و شکل گیری گروه جدیدی از دوستان به نحوی که همراه با تغییرات رفتاری دیگر باشد، نیازمند توجه بیشتر است.

• بی‌علاقگی به فعالیت‌های قبلی

کنار گذاشتن فعالیت‌هایی که پیش از این به فرزندتان احساس لذت می‌دادند؛ مانند ورزش کردن یا شرکت در کلاس‌های آموزشی.

هشدار مهم برای والدین : در صورتیکه چند مورد از تغییرات فوق را مشاهده نمودید، بهتر است که این تغییرات را به حساب “سن و سال” و “تغییرات بلوغ” نگذارید. از طرفی دیگر، برخورد اتهامی نیز می تواند موجب فاصله بین والدین و فرزند گردد. بنابراین بهتر است این نشانه ها را به عنوان یک زنگ هشدار برای بررسی دقیق تر در نظر بگیرید، نه یک تشخیص قطعی.

نشانه‌های جسمی مصرف مواد در نوجوان و جوان

بر خلاف تغییرات رفتاری، برخی از تغییرات بر روی فیزیک و جسم فرد تاثیر می گذارد. البته تاکید می گردد که هیچ یک از موارد زیر به تنهایی به معنی ابتلای فرزند به اعتیاد نبوده و تنها در صورت بروز چند مورد همزمان، به عنوان زنگ هشداری جدی باید شرایط تحت بررسی بیشتر قرار گیرد. برخی از مهمترین نشانه های جسمانی مصرف مواد در نوجوانان و جوانان عبارتند از :

• تغییر خواب

بی خوابی، دیر خوابیدن، بد بیدار شدن در صبح و یا اختلال در کیفیت خواب، می تواند یکی از نشانه هایی باشد که نیاز به توجه بیشتر دارد.

• تغییر اشتها

افزایش یا کاهش غیر طبیعی اشتها در فرزند شما می تواند در کنار دیگر دلایل، نیازمند بررسی بیشتر باشد.

• تغییر وزن

افزایش یا کاهش غیر طبیعی بدن بدون وجود هیچ رژیم غذایی خاص، پس از بررسی های سلامتی، از دیگر دلایل ابتلای فرد به اعتیاد است.

• قرمزی چشم

قرمزی چشم، تغییر اندازه مردمک چشم یا ظاهر غیرعادی در چشم، می تواند پس از استعمال ماده مخدر بروز پیدا کند. البته خستگی، کم خوابی، آلرژی و برخی بیماری های چشمی نیز علائم مشابهی دارند.

• تغییر ظاهر و بهداشت فردی

بی توجهی ناگهانی فرد به ظاهر خود مانند دیر حمام کردن، اصلاح و یا مسواک نکردن، خصوصا در فردی که پیش از این خیلی به ظاهر خود اهمیت می داد، می تواند از دیگر عوامل نیازمند به بررسی بیشتر باشد.

• خواب‌آلودگی یا بی‌قراری غیرمعمول

نوع ماده مصرفی و شرایط فرد می‌تواند الگوی رفتاری او را تغییر دهد. خانواده ممکن است در این شرایط، خواب‌آلودگی شدید، کندی حرکات، بی‌قراری، فعالیت بیش از حد یا احساس سرخوشی را در فرد مشاهده کند.

• تغییرات حرکتی و جسمانی

کندی یا ناهماهنگی حرکات مانند راه رفتن نامتعادل و لرزش یا بی قراری حرکتی مانند دست ها و پاهای ناآرام از دیگر موارد نیازمند توجه است.

• تغییرات عمومی بدن

تعریق غیر عادی، خشکی دهان و یا تشنگی غیر معمول، تغییر در ظاهر پوست، سردرد، تهوع و یا احساس ناخوشی های بی دلیل از موارد نیازمند بررسی مصرف مواد توسط فرزند است.

آیا افت تحصیلی می‌تواند نشانه مصرف مواد باشد؟

بله؛ افت ناگهانی و غیر قابل توضیح در عملکرد تحصیلی فرد، می تواند یکی از نشانه های هشدار دهنده مصرف مواد در نوجوانان و جوانان باشد. اما توجه داشته باشید که این مورد تنها به دلیل مصرف مواد اتفاق نیافتاده و عوامل دیگری همچون مشکلات خانوادگی، اضطراب، افسردگی، اختلالات خواب، مشکلات یادگیری و یا حتی فشارهای اجتماعی، بر افت تحصیلی در فرد، موثر هستند.

در صورتیکه افت تحصیلی همزمان با چند تغییر زیر در فرد اتفاق بیافتد، لازم به بررسی های بیشتر توسط والدین و متخصص فعال در حوزه ترک اعتیاد است. این موارد عبارتند از:

• کاهش تمرکز در انجام تکالیف مدرسه
• غیبت های مکرر در مدرسه و دانشگاه
• بی علاقگی ناگهانی نسبت به درس و تحصیل
• افت نمرات در چند درس به صورت همزمان
• تغییر ناگهانی گروه دوستان
• خواب آلودگی غیر منطقی در هنگام مطالعه
• پنهان کاری یا انزوا
• تغییر ناگهانی الگوی خواب، اشتها و یا ظاهر

توجه : به عنوان والد، نباید فرزندتان را تنها به دلیل افت نمره، متهم به مصرف مواد مخدر نمایید. این تغییرات باید در کنار سایر نشانه های جسمی، رفتاری و اجتماعی مورد بررسی قرار گیرد. حتی ممکن است برای تشخیص مصرف مواد، نیاز به بررسی های تخصصی تر مانند آزمایش خون و یا ادرار توسط پزشک فعال در حوزه ترک اعتیاد باشد.

تغییرات مالی و اجتماعی که والدین باید جدی بگیرند

نحوه خرج کردن پول، میزان درخواست وجه و توضیحاتی که فرزند درباره نیاز خود به پول ارائه می‌دهد، می‌تواند تغییرات قابل توجهی را نشان دهد. افزایش ناگهانی درخواست پول یا امتناع از توضیح درباره نحوه مصرف آن، از مواردی است که والدین باید با دقت بیشتری بررسی کنند.

تغییرات مالی

برخی از نشانه های مالی که لازم است والدین بدان ها توجه کنند عبارتند از :

• درخواست مکرر پول بدون اینکه توضیح مشخصی برای خرج کردن آن ارائه دهد.
• تمام شدن سریع پول توجیبی
• گم شدن پول یا وسایل با ارزش خانه
• فروش یا پنهان کردن وسایل برای گرفتن پول برای خرید مجدد آن وسایل
• حساسیت یا عصبانیت در زمان درخواست والدین مبنی بر ارائه توضیحات در مورد مدیریت مالی توسط فرزند
• قرض گرفتن مکرر پول از اعضای خانواده یا دوستان

تغییرات اجتماعی

مصرف مواد در فرزندان می تواند با نشانه هایی در تغییرات روابط اجتماعی همراه باشد که عبارتند از :

• تغییر ناگهانی در گروه دوستان
• پنهان کردن هویت دوستان و محل های رفت و آمد
• کاهش ارتباط با اعضای خانواده
• کاهش علاقه به فعالیت های اجتماعی قبلی مانند باشگاه رفتن و …
• رفت‌وآمدهای غیرمنطقی در ساعات نامتعارف شبانه‌روز، بدون ارائه توضیح منطقی
• ایجاد درگیری های مکرر با اعضای خانواده، دوستان و یا کادر مدرسه

تفاوت نشانه‌های اعتیاد در نوجوانان با جوانان

نشانه‌های مصرف مواد در دوران نوجوانی و جوانی ممکن است شباهت‌هایی داشته باشند، اما محیط بروز این تغییرات متفاوت است. نوجوان بخش زیادی از زمان خود را در خانواده یا مدرسه سپری می‌کند؛ به همین دلیل، والدین و مربیان معمولاً تغییرات رفتاری او را زودتر تشخیص می‌دهند.

در مقابل اما، جوان استقلال رفتاری و مالی بیشتر داشته و می تواند مصرف مواد را به مدتی طولانی تر ادامه دهد. به همین دلیل تغییرات مربوط به مسئولیت های تحصیلی و یا شغلی، وضعیت مالی، روابط اجتماعی و سبک زندگی اهمیت بیشتری پیدا می کند.

از طرفی دیگر، تشخیص مصرف مواد مخدر در نوجوانان بسیار چالشی تر است. چرا که برخی تغییرات مانند تحریک پذیری، تمایل به استقلال، تغییر در گروه دوستان و بی نظمی در خواب جزئی از دوران بلوغ فرد است.

البته تغییر سبک زندگی در جوانان نیز به معنی مصرف مواد نبوده و لازم است نسبت به تغییرات مداوم و طولانی و غیر قابل توضیح حساسیت به خرج داد.
اگر می خواهید نشانه های متناسب با هر گروه سنی را به شکلی دقیق تر بررسی نمایید، میتوانید به مقاله “نشانه های اعتیاد در نوجوانان” و مقاله “نشانه های اعتیاد در جوانان” مراجعه کنید.

آیا هر تغییر رفتاری به معنی اعتیاد است؟

خیر، هیچ تغییر رفتاری و اجتماعی به تنهایی نشان دهنده مصرف مواد مخدر در فرزند نیست. تغییراتی که در بالاتر عنوان نمودیم، میتواند در اثر مشکلات پزشکی و روان شناختی ایجاد گردند.

در معیارهای DSM-5 ، عواملی مانند ناتوانی در کنترل مصرف، تلاش های ناموفق برای کاهش مصرف یا قطع کامل آن، میل شدید به مصرف مواد، اختصاص زمان قابل توجه برای تهیه و یا مصرف مواد، ایجاد اختلال در وظایف عاطفی و یا اجتماعی، ادامه مصرف با وجود پیامدهای منفی و در برخی موارد تحمل و علائم ترک مورد بررسی قرار می گیرند.

گفتنی است که وجود حداقل 2 معیار در یک دوره 12 ماهه لازم است تا برای تشخیص اختلال مصرف، فرد مورد ارزیابی پزشکی قرار گیرد.

بنابراین، والدین نباید با مشاهده تنها یک نشانه، احتمال مصرف مواد را قطعی بدانند یا فرزند خود را به مصرف مواد متهم کنند.. بلکه وجود الگوهایی که در بالاتر عنوان نمودیم، توسط پزشک و متخصص حوزه ترک اعتیاد می تواند مشخص کند که مساله می تواند ناشی از مصرف مواد باشد و یا مشکلات دیگری برای بروز این رفتارها وجود دارد.

اگر به مصرف مواد فرزندمان شک داریم، چه کار کنیم؟

اگر در فرزندتان هر یک از علائم ذکرشده در این مقاله را مشاهده کردید، از قضاوت، تنبیه یا تهدید او خودداری کنید. در چنین شرایطی، بهتر است یک متخصص اعتیاد وضعیت فرزندتان را به‌صورت تخصصی ارزیابی کند.

توجه داشته باشید که هیچ علامت منفردی نمی‌تواند مصرف مواد را اثبات کند. متخصص برای تشخیص، مجموعه‌ای از علائم، رفتارها و شرایط فرد را در کنار یکدیگر بررسی می‌کند.

بهتر است گفتگو را در محیطی آرام و بدون سرزنش شروع کنید. در مورد تغییراتی که مشاهده کرده اید، صحبت کرده و اجازه دهید فرزندتان بدون ترس از واکنش شما، توضیحات خود را بیان کند.

اگر فرزندتان درباره شرایط خود توضیح نداد یا توضیحات او شما را قانع نکرد، از یک متخصص اعتیاد کمک بگیرید.. متخصص می‌تواند وضعیت فرزندتان را دقیق‌تر بررسی کند و در صورت تشخیص اعتیاد، مسیر درمان مناسب را مشخص کند.

متخصصان کلینیک ترک اعتیاد آکسون شرایط هر فرد را به‌صورت فردمحور بررسی می‌کنند. آن‌ها پیش از شروع درمان، نوع و شدت مصرف مواد را ارزیابی کرده و وضعیت جسمانی و روانی فرد را نیز بررسی می‌کنند.. پس از این مراحل بر اساس تشخیص روانپزشک و روانشناس مجموعه، روش درمانی مناسب اعم از درمان سرپایی و یا بستری تجویز می گردد.

در صورتیکه احتمال می دهید فرزنداتان در حال مصرف مواد بوده و یا حتی شروع به مصرف مواد کرده است، منتظر بروز عوارض نمانید. ارزیابی زودهنگام به خانواده کمک می‌کند پیش از پیچیده‌تر شدن شرایط، درباره روند درمان تصمیم آگاهانه‌تری بگیرد.

شما عزیزان می توانید برای اطلاع از مراحل پذیرش و درمان بیماران در کلینیک ترک اعتیاد آکسون، با ما در تماس باشید.

چه زمانی مراجعه به متخصص یا مرکز ترک اعتیاد ضروری است؟

گاهی والدین تا مدت‌ها متوجه مصرف مواد در فرزندشان نمی‌شوند. آن‌ها این نشانه‌ها را به «بلوغ»، «دوستان جدید» یا «مشکلات مدرسه» نسبت می‌دهند.

با این حال، برخی نشانه‌ها آن‌قدر واضح هستند که والدین باید با مشاهده آن‌ها، از یک متخصص برای ارزیابی وضعیت فرزندشان کمک بگیرند.

نشانه‌هایی که نیاز به ارزیابی تخصصی دارند

• احساس بوی نامطبوع مواد، دود و یا الکل به طور مکرر از روی لباس، اتاق و یا نفس فرزندتان. فرد در این شرایط ممکن است برای پوشاندن بوی نامطبوع دهان یا بدن خود، بیشتر از آدامس، دهانشویه یا عطر استفاده کند. پنهان کردن بو یکی از نشانه‌هایی است که مربیان کارگاه‌های آموزشی خانواده در آکسون، نحوه شناسایی آن را به خانواده‌ها آموزش می‌دهند.
• در صورتیکه در جیب، کیف، اتاق و یا وسایل شخصی فرزندتان، وسایل مرتبط با مصرف مواد مانند پیپ، سرنگ، کاغذهای مخصوص و یا سایر وسایل را پیدا کرده اید. واضح است که پیدا کردن ماده مخدر اصلی از اهمیت بیشتری برخوردار است.
• تغییر در الگوی خواب به مدت چند روز و یا خوابیدن در ساعات غیر معمول روزانه، می تواند یکی از دلایل نیاز به ارزیابی شرایط فرزندتان باشد.
• چشم های قرمز، تکلم نامشخص، واکنش های تند یا عصبی و کاهش سطح هوشیاری پس از بازگشت به منزل می تواند بر اثر استفاده برخی مواد مخدر مانند ماری جوانا یا الکل باشد؛ هرچند علل پزشکی دیگری نیز دارند.
• علاوه بر موارد فوق، وجود همزمان برخی دیگر از علائمی که در این مقاله بدان ها اشاره شد، در صورت ادامه دار شدن، می تواند دلیلی بر مصرف ماده مخدر توسط فرزند شما باشد.

نکته مهم این است که بروز یک علامت به معنی “وجود حتمی اعتیاد” نیست.

علائم هشداردهنده در شرایط اورژانسی

اگر هر یک از موارد زیر را مشاهده کردید، مراجعه به پزشک یا متخصص ترک اعتیاد را به تأخیر نیندازید. در این شرایط، فوراً با اورژانس تماس بگیرید:

• فرد هوشیاری خود را از دست داده و به‌سختی بیدار می‌شود و پاسخ طبیعی نمی‌دهد.
• فرد آهسته نفس می‌کشد، هنگام تنفس خرخر می‌کند یا برای نفس کشیدن مشکل دارد.
• تشنج می کند.
• پوست و لب‌ها کبود به نظر می‌رسند و سطح هوشیاری فرد کاهش پیدا کرده است.
• درد شدید در قفسه سینه، تپش قلب شدید، گرمای بیش از حد در بدن و آشفتگی شدید دارد.
• توهم، رفتارهای غیر عادی، پرخاشگری کنترل نشده، تمایل آسیب به خود و یا دیگران دارد.

این وضعیت می تواند نشان دهنده مسمومیت و یا عارضه جدی باشد. در این شرایط، فوراً با اورژانس تماس بگیرید و تا رسیدن نیروهای امدادی، برای بهبود علائم منتظر نمانید.

توجه: اگر فرد هوشیاری خود را از دست داده است، به هیچ عنوان به او آب یا خوراکی ندهید.

اگر چند مورد از این نشانه‌ها را هم‌زمان مشاهده کردید، اما وضعیت فرد اورژانسی نیست، او را تنبیه یا بازجویی نکنید. ابتدا از یک متخصص اعتیاد برای ارزیابی دقیق شرایط او کمک بگیرید.

متخصصان بهترین کلینیک ترک اعتیاد در تهران شرایط فردی فرزند شما را بررسی می‌کنند. سپس نوع و شدت مصرف و نیازهای درمانی او را ارزیابی کرده و برنامه درمانی متناسب با وضعیت جسمی و روانی وی تدوین می‌کنند.

اما آیا هر نوجوان و جوانی که مصرف مواد دارد، نیاز به بستری دارد؟ خیر.

پزشک برای تعیین نیاز فرد به بستری، وضعیت جسمانی و روانی او را بررسی می‌کند. میزان کنترل فرد بر مصرف و شرایط محیطی زندگی او نیز در این ارزیابی اهمیت دارد.

برای آشنایی با شرایطی که بستری فرد در کلینیک را ضروری می‌کند، مطلب «ترک اعتیاد به روش بستری» را مطالعه کنید.