خطرناک ترین روزهای بعد از ترک اعتیاد

فهرست مطالب

Toggle

خطرناک‌ترین روزهای بعد از ترک اعتیاد

یکی از دغدغه های پر تکرار خانواده ها در جلسات مشاوره در کلینیک ترک اعتیاد آکسون این است که : “حالا که ترک کرده، چه زمانی بیشتر باید مراقبش باشیم؟” یا “وسوسه مصرف در روزهای اول شدیده یا بازه زمانی خاصی رو میشه براش در نظر گرفت؟”

متاسفانه بسیاری از خانواده ها با تصور اینکه سخت ترین روزهای ترک اعتیاد، روزهای بستری بیمار در کلینیک یا منزل است، بیمار را پس از طی دوران نقاهت رها میکنند. اما باید بدانید که پایان علائم ترک، به معنای پایان خطر عود نیست.

شما به عنوان خانواده و یا حتی بیماری که فرایند ترک اعتیاد را با موفقیت به پایان رسانیده، باید بدانید که ممکن است فرد چندین هفته حال بسیار خوبی داشته و به زندگی خود بازگردد؛ اما ناگهان یک خاطره، دیدن تصویر مرتبط با مواد مورد استفاده در تلویزیون و یا حتی دیدار برخی افراد در میهمانی، فرد را برای مصرف مجدد وسوسه کند.

نمونه واقعی :

”مراجعه کننده ای داشتیم که چندین سال بعد از ترک به یک نمایشگاه عکس رفته بود. این فرد با مشاهده تصویر سیاه سفیدی بر روی دیوار که فردی را در حال استعمال تریاک نشان می داد، مجدد وسوسه شده و به مصرف دوباره ماده مخدر اقدام نموده بود.“

بنابراین هر خانواده ای باید بداند که :

• کدام روزها پس از ترک اعتیاد خطرناک تر هستند؟
• تا چه مدتی باید مراقب فردی که ترک کرده است باشیم؟
• حال بیمار خوب شده، آیا لازم است باز هم نگران باشیم؟
• از کجا بدانیم وسوسه و میل به مصرف مجدد دارد ؟
• از کجا بدانیم به سمت مصرف مجدد روی آورده است؟

بنابراین بر آن شدیم تا با کمک روانشناسان مرکز ترک اعتیاد آکسون، خطر عود در دوره های مختلف ترک را مورد بررسی قرار دهیم تا خانواده ها بدانند تا چه زمانی باید حساس تر باشند و چه نشانه هایی میتواند زنگ خطر بازگشت به مصرف مجدد باشد.

خطرناک‌ترین روزهای بعد از ترک اعتیاد چه زمانی است؟

پاسخ بدین سوال، برای تمامی افراد یکسان نیست و نمیتوان یک روز یا بازه زمانی مشخصی را برای رفع خطر بازگشت به مصرف یا پایان عوارض ترک در نظر گرفت.

خطر عود در هفته ها و یا ماه های پس از ترک اعتیاد میتواند عوامل مختلفی داشته باشد و به نوع ماده مصرفی، مدت زمان مصرف، شرایط جسمی و روحی فرد، نوع درمان و حمایت هایی که از فرد به عمل می آید بستگی دارد.

با این همه، میتوان دوره بعد از ترک را به چند مرحله تقسیم بندی کرد :

روزهای اول بعد از ترک اعتیاد

در روزهای پس از ترک، بدن فرد در حال سازگاری با نبود ماده مخدر است و بسته به نوع ماده مصرفی و مدت زمان اعتیاد علائمی همچون دردهای عضلانی، بد خلقی و عصبانیت، رفتارهای تهاجمی و خشونت آمیز، تعریق، لرزش بدن، تهوع، اختلالات خواب و حتی میل شدید به مصرف مجدد پدیدار میگردد.

اما یکی از مهمترین مشکلات، میل شدید فرد به مصرف مجدد، برای خلاصی از عوارض ترک است. به همین دلیل روزهای اول بعد از ترک اعتیاد، فقط دوره تحمل علائم نیست؛ بلکه دوره ای است که شدیدا به مراقبت و حمایت صحیح خانواده وابسته است.

اهمیت روزهای اول ترک اعتیاد برای خانواده

اهمیت روزهای اول ترک اعتیاد برای خانواده از آنجایی پر رنگ میشود که خانواده مدام با چالش ها وسوالاتی روبرو است که برای رفتار صحیح لازم است با پاسخ این سوالات آشنا باشد. به عنوان مثال سوالاتی که در جلسات آموزش خانواده در کلینیک تخصصی ترک اعتیاد آکسون توسط خانواده مطرح میگردد این است که : “این بی قراری طبیعیه؟” “دوباره داره مصرف میکنه؟” یا “ممکنه دوباره مصرف کنه؟”

بنابراین بهتر است خانواده ها در این زمان :

• هرگونه تغییرات شدید رفتاری و جسمی را جدی بگیرند
• فرد را سرزنش نکرده و احساس شرمندگی را در وی ایجاد نکنند
• داروهای ترک را فقط با مجوز پزشک در اختیار وی قرار دهند
• محیط خانه را آرام و به دور از تنش و محرک های مصرفی نگه دارند
• در صورت بروز علائم شدید و یا غیر عادی مانند تشنج، منتظر نمانده و سریعا مراتب را به مراکز درمانی و اورژانس اطلاع دهند

البته همانطور که عنوان شد، ترک برای تمامی افراد با شرایط یکسانی طی نمیشود و ترک برخی مواد مانند ترک الکل و یا داروهای آرام بخش مانند ترک دیازپام میتواند از نظر پزشکی خطرناک بوده و نیاز به نظارت پزشک داشته باشد.

♥ نکته مهم : متاسفانه بسیای از خانواده ها با تصور اینکه حال فرد بهتر شده، پیگیری های بعد از ترک اعتیاد را جدی نگرفته و این موضوع باعث میشود شرایط برای بازگشت فرد به مصرف مجدد مهیا شود. بنابراین لازم است بدانید که پایان علائم جسمانی، تنها یکی از مراحل بهبودی است و پیشگیری از عود مصرف نیازمند ادامه درمان و توجه زیاد به وضعیت روانی فرد در دوران پسا ترک دارد.

اما به صورت کلی روزهای پس از ترک اعتیاد از نظر شدت بروز خطر به شکل زیر دسته بندی میگردد :

روز اول تا هفتم بعد از ترک اعتیاد

هفته اول بعد از ترک اعتیاد، شدیدترین فشار جسمی و روحی به فرد وارد میگردد. در این دوره علائمی همچون بدن درد، بی خوابی، اضطراب، بی قراری، تحریک پذیری، رفتارهای تهاجمی و یا رفتارهای غیر قابل کنترل مانند اقدام به خودکشی در فرد بروز پیدا میکند.

در این مرحله ممکن است فرد به دلیل کاهش علائم ترک، به مصرف مجدد روی آورد و یا با خود بگوید : “فقط یک بار مصرف میکنم تا حالم بهتر بشه”
توجه داشته باشید که در این مرحله، ترک تحت نظارت پزشک از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است؛ چرا که ترک بسیاری از مواد مخدر مانند ترک شیشه، ترک آلپرازولام و یا ترک کلونازپام میتواند عوارض جبران ناپذیر و یا حتی مرگ را به همراه داشته باشد. (عوارض ترک برخی مواد مخدر مانند الکل میتواند بسیار شدید بوده و سلامتی جسمانی فرد یا اطرافیان را در حین فرایند ترک و یا پس از آن تحت تاثیر قرار دهد. چرا که بروز برخی عوارض مانند تشنج، افکار خودکشی، رفتارهای تهاجمی که موجب آسیب به فرد یا اطرافیان میگردد در پروسه ترک اتفاق میافتد.)

هفته دوم تا چهارم بعد از ترک اعتیاد

هفته دوم تا چهارم بعد از ترک اعتیاد، دوره ای است که ممکن است توسط خانواده ها بی اهمیت تر به حساب آید. چرا که حال عمومی فرد بهتر شده و عوارض ترک به شکل محسوسی کاهش و یا کاملا حذف شده است . اما توجه داشته باشید که وسوسه مصرف مجدد، اختلال خواب، تحریک پذیری و نوسانات خلقی در این زمان همچنان پاربرجاست.

دقت کنید که کنترل رفتار و احساسات فرد در این زمان از اهمیت ویژه ای برخوردار است و در صورت میل به مصرف مجدد، سریعا با پزشک متخصص در حوزه اعتیاد مشورت نمایید.

ماه دوم و سوم بعد از ترک اعتیاد

در ماه های دوم تا سوم بعد از ترک اعتیاد، فرد احساس میکند که کاملا پاک شده است. اما همین احساس اعتماد به نفس کاذب میتواند خطرناک باشد؛ خصوصا اگر با دوستان سابق در محل و یا شرایط مصرف قبلی حضور داشته باشد.

جمله هایی مانند : “من که ترک کردم، پس بدنم مقاوم شده” میتواند زنگ خطر بسیار مهمی برای وسوسه مصرف مجدد باشد.

چرا احتمال عود در ماه دوم تا سوم همچنان بالاست؟

همانطور که عنوان شد، ماه دوم تا سوم، زمان اعتماد به نفس کاذب است و فرد با توجه به کاهش زیاد علائم جسمانی ترک، احساس میکند کاملا به زندگی بازگشته است. دقیقا همین احساسات کاذب میتواند فرد را به سمت عود مصرف مجدد سوق دهد.

چند اتفاق میتواند احتمال عود را در این بازه زمانی افزایش دهد :

• اعتماد به نفس کاذب : فرد با تکیه بر توانایی ترک قبلی، خود را کاملا عاری از اشتباه میداند و تصور میکند توانایی کنترل شرایط با فقط یکبار مصرف تفننی را دارد.
• بازگشت به شرایط مصرف : دیدار با دوستان مصرف کننده و یا رفتن به محیط استعمال مواد مخدر، میتواند میل به مصرف مجدد را شعله ور کند.
• تداوم مشکلات روانی : در صورت تداوم مشکلاتی مانند اضطراب، افسردگی، بی حوصلگی و یا اختلال خواب، میتواند فرد را برای کاهش این عوارض به سمت مصرف دوباره بکشاند.
• تصورات غیر واقعی : برخی افراد می پندارند با ترک ماده مخدر مصرفی، تبدیل به انسانی شاد و بی دغدغه خواهند شد. اما به محض رویارویی با کوچکترین ناملایمی در زندگی به فکر مصرف مجدد میافتند.
• قطع زودهنگام درمان : بسیاری افراد پس از سم زدایی ماده مخدر از بدن، تداوم پیمایش وضعیت خود را کم اهمیت شمرده و در جلسات پیگیری های دوره ای، روان درمانی و دارو درمانی شرکت نمی کنند.

ماه سوم تا ششم بعد از ترک اعتیاد

در ماه سوم تا ششم بعد از ترک اعتیاد، بدن فراز و نشیب های علائم و عوارض ترک را پشت سر گذاشته و وارد مرحله بازسازی زندگی شخصی و اجتماعی خود میشود.

سوال رایج افراد در این دوره این است که : “حالا دیگه ترک کردم. اما چرا هنوز احساس تنهایی، خشم و شکست دارم؟ پس چرا فشارهای زندگیم کم نمیشن؟”

لازم است بدانید که مصرف مواد برای بسیاری از افراد فقط یک ماده مصرفی لذت بخش نبوده؛ بلکه بسیاری از افراد برای فرار از مشکلات خود به سمت مصرف می روند. بنابراین در دوران پس از ترک، لازم است تا شرایط قبلی زندگی خود را بهبود بخشیده و یا روش های سالم تری را برای مقابله با بحران در پیش گیرند.

در بسیاری از جلسات مشاوره در مرکز ترک اعتیاد آکسون، فرد عنوان می دارد که “همه چیز خوبه اما خودم حس خوبی ندارم” . اما باید بدانید که این حس، به معنی شکست درمانی نیست. بلکه مرحله ای از دوران پسا ترک است که لازم است تحت نظارت روانشناس متخصص در حوزه ترک اعتیاد طی شود.

روانشناسان حاضر در بهترین کلینیک ترک اعتیاد با هدف تبدیل مصرف نکردن از “محدودیت” به یک “انتخاب” فرد را تحت مشاوره و پیگیری قرار میدهند.
بنابراین ماه سوم تا ششم پس از ترک اعتیاد، دوره مهمی برای بازسازی هویت ، روابط عاطفی و اجتماعی، افزایش اعتماد به نفس و بازگشت به زندگی عادی است که در صورت نادیده گرفته شدن، فرد را به سمت بازگشت به مصرف مجدد سوق خواهد داد.

دلایل افزایش احتمال بازگشت به مصرف پس از ترک اعتیاد

ترک اعتیاد به این معنا نیست که علاوه بر ماده مخدر مصرفی، تمامی دلایل مصرف هم در زندگی فرد حذف شده باشند. چرا که ممکن است فرد مصرف را متوقف کرده باشد و دوران سم زدایی ماده مخدر از بدن را نیز با روش های استاندارد، طی کرده باشد اما هنوز ذهنش برای مواجهه با احساسات و شرایطی که قبلا با آن ها درگیر بوده، امادگی لازم را نداشته باشد.

متاسفانه یکی از دلایل عود این است که فرد، مواد را به عنوان یک راه حل تست شده می شناسد و برای رهایی از احساسات منفی خود به مصرف مواد پناه میبرد. بنابراین قرارگیری در یک موقعیت اشتباه، فرد را به سمت مجدد مواد سوق خواهد داد.

عوامل محرک مصرف مجدد عبارتند از :

• وسوسه ناگهانی مصرف

وسوسه ناگهانی مصرف می تواند سال های پس از ترک اتفاق بیافتد! فرد باید بتواند در لحظه، این حس نیاز به مصرف مجدد برای دستیابی به سرخوشی پس از مصرف و یا فرار از مشکلات را به درستی مدیریت کند. این نحوه مدیریت در جلسات آموزشی و پیگری های پس از ترک، توسط مشاوران کلینیک آکسون به بیماران آموخته میشود تا فرد در لحظات حساس توانایی کنترل احساسات خود و مقابله با وسوسه را داشته باشد.

• مواجهه با محرک‌های قدیمی

محرک های قدیمی مانند افراد و آشنایانی که مصرف مواد را تداعی میکنند و یا حتی مکان هایی که فرد را به یاد مصرف مواد می انداخت، یکی از دیگر عوامل محرک فرد برای عود مصرف است که برخی از آن ها را نمی توان از زندگی حذف نمود. شناسایی این محرک ها و توانایی مقابله با آن ها از دیگر مواردی است که ما در کلینیک ترک اعتیاد آکسون به افراد آموزش می دهیم.

• اعتماد به ‌نفس کاذب بعد از ترک

از دیگر عوامل خطرناک که فرد را به سمت عود مصرف سوق میدهد، اعتماد به نفس کاذب است. فرد با تفکر اینکه ” من قبلا ترک کردم، پس میتونم از پس خودم بر بیام و فقط همین یکبار رو مصرف میکنم” روی به مصرف یکباره مواد می اورد. اما باید بدانید که توانایی کنترل رفتار، لزوما به معنای توانایی تحمل بدن در برابر ماده مصرفی نیست.

• تغییرات مغز بعد از ترک

با ترک ماده مخدر مصرفی، فرایند ترمیم مغز آغاز میشود. اما توجه داشته باشید که سازگاری های عصبی ایجاد شده در دوران مصرف، ممکن است برای مدتی باقی بمانند. بنابراین ترک مواد و ترخیص از کلینیک به معنای ترک تضمین شده نیست چرا که بدن و مغز برای بازگشت به شرایط طیبیعی نیاز به زمان دارند که لازم است تا در طی مدت زمان مشخص شده از سوی روانپزشکان مجموعه تخصصی آکسون، تحت نظارت دوره ای قرار گیرید.

روش های مقابله با وسوسه مصرف پس از ترک اعتیاد

روش های مقابله با وسوسه مصرف پس از ترک اعتیاد یکی از مهمترین مواردی است که مشاوران کلینیک ترک اعتیاد آکسون، به بیمار و خانواده وی آموزش میدهند تا در مواقع حساس علم و توانایی مقابله و برخورد با شرایط بوجود آمده را داشته باشند.

برخی از این روش ها عبارتند از :

1. شناسایی محرک های مصرف : در جلسات درمان، موقعیت ها، افکار، هیجانات شرایطی که ولع مصرف را فعال میکند به فرد شناسانده می شود.
2. تکنیک ایجاد تاخیر در مصرف : به بیمار آموزش داده میشود در هنگام بروز وسوسه، تصمیم برای مصرف مجدد را به تعویق بیاندازد.
3. بازسازی افکار وسوسه : در جلسات روان درمانی افکاری مانند : فقط یکبار مصرف میکنم” یا “می تونم خودمو اینبار کنترل کنم” مورد بررسی و درمان قرار میگیرند.
4. کنترل هیجانات : بیمار یاد میگیرد که احساسات خود اعم از خشم، تنهایی، اضطراب و یا ناراحتی را بدون استفاده از مواد، کنترل کند؛ چرا که این هیجانات یکی از عوامل عود مصرف هستند.
5. تکنیک های شناختی – رفتاری (CBT) : فرد الگوهای فکری و رفتاری مرتبط با مصرف را شناسایی کرده و روش های مناسبی را برای مقابله با وسوسه اموزش می بیند.
6. پیشگیری از عود : بیمار توانایی شناسایی موقعیت های پرخطر را آموزش دیده و برای هر یکی از موقعیت ها برنامه ای مناسب را در نظر می گیرد.
7. ادامه درمان و پیگیری روان پزشکی : روانپزشک کلینیک ترک اعتیاد آکسون با توجه به مشکلات احتمالی بیمار اعم از وجود افسردگی، اختلال خواب، اضطراب و یا سایر مشکلات روانی، بررسی های دوره ای را تجویز می کند.
8. تجویز دارو در صورت لزوم : در برخی موارد، روانپزشک مجموعه ممکن است بر اساس نوع ماده مصرفی و شرایط بیمار، دارودرمانی را با هدف کنترل کاهش علائم، در نظر بگیرد.

توجه داشته باشید که مصرف خودسرانه دارو به هیچ عنوان توصیه نمی گردد.

علائم هشدار دهنده بازگشت اعتیاد

در صورت مشاهده علائم زیر، پزشک خود را در جریان قرار دهید:

• افزایش ناگهانی میل به مصرف
• توجیه و استفاده از جملاتی مانند “فقط همین یکبار”
• تغییرات ناگهانی در حلق و خو، خواب و یا رفتار
• افزایش تحریک پذیری ، اضطراب یا بی قراری
• افسردگی و یا فاصله گرفتن از خانواده و جمع
• بازگشت به مکان های مصرف و یا رابطه با افراد موثر در مصرف مواد مانند دوستان سابق
• پنهان کاری
• از دست دادن انگیزه برای شرکت در جلسات مشاوره پس از ترک
• نقشه ریزی برای تهیه مواد
• بی توجهی به توصیه های پزشک و برنامه درمانی
• بازگشت عادت هایی که قبل از ترک مواد انجام میداده
• مصرف حتی یکبار پس از ترک

توجه داشته باشید که وجود یک علامت به تنهایی به معنی بازگشت به مصرف نیست. اما در صورت بروز چند علامت خصوصا افزایش وسوسه و بازگشت به عادت های پیش از ترک، بهتر است با متخصص حوزه ترک اعتیاد مشورت نمایید.

زمان مراجعه به پزشک برای جلوگیری از بازگشت به اعتیاد

چه زمانی برای پشگیری از بازگشت به مصرف باید به پزشک مراجعه کرد؟

برای پیشگیری از عود صبر نکنید تا فرد مصرف مواد را مجددا آغاز کند! چرا که بهترین زمان مراجعه ، زمانی است که نشانه های اولیه خطر عود که در بالاتر عنوان نمودیم، ظاهر شوند.

در صورتیکه شرایط عنوان شده پدیدار شده باشد، پزشک و یا روان پزشک مجموعه وضعیت فرد را مورد بررسی قرار می دهد و با شناسایی عوامل محرک، برنامه درمانی مناسب را پایه ریزی میکند.

گاهی تنها یک جلسه مشاوره و مداخله به موقع، می تواند از تبدیل یک وسوسه موقت به لغزش و سپس بازگشت به مصرف جلوگیری کند.
در صورتیکه احساس می کنید که کنترل وسوسه برای شما و یا یکی از اعضای خانواده دشوار شده است، منتظر بازگشت به مصرف نباشید. دریافت کمک تخصصی در مراحل ابتدایی، شانس حفظ بهبودی و جلوگیری از عود را افزایش میدهد.

برای ارزیابی شرایط فردی و دریافت مشاوره تخصصی درباره پیشگیری از عود اعتیاد، میتوانید به صورت رایگان با بهترین کلینیک ترک اعتیاد تماس حاصل نموده و از مشاوره متخصصان این مرکز بهره مند گردید.